ಭಗವದ್ಗೀತೆ 4.6 ಅರ್ಥ: ಅಜೋಽಪಿ ಸನ್ನವ್ಯಯಾತ್ಮಾ

ಅವತಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು. ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವನು ಹುಟ್ಟುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ ಮತ್ತು ‘ಆತ್ಮಮಾಯೆ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಓದುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಮೂವರು ಆಚಾರ್ಯರ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

This is one of the Bhagavad Gita’s most important verses on the avatara. The answer to how the unborn can be born lies in two words, ‘prakriti’ and ‘atma-maya’. The three acharyas part company precisely in how they read them.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಸ್ವಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ’ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ವೈಷ್ಣವೀ ಮಾಯೆ. ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಅದರ ವಶದಲ್ಲಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ಜೀವ ತನ್ನ ಆತ್ಮನಾದ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಾಯೆಯನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನು ‘ದೇಹವಿದ್ದವನಂತೆ, ಹುಟ್ಟಿದವನಂತೆ’ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಲೋಕದವರಂತೆ ಪರಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

For Shankara, ‘my own prakriti’ is the Lord’s Vaishnava maya, made of the three gunas. The whole world is under its sway, and the soul deluded by it does not know Vasudeva, its own self. Keeping that maya under his control, he appears ‘as though embodied, as though born’, not in the ultimate sense as ordinary people are.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆ ದಾರಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ ಎಂದರೆ ‘ಸ್ವಭಾವ’. ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ನಾಶವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಸರ್ವೇಶ್ವರತ್ವ ಇವು ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಿಡದೆ, ತನ್ನದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ‘ಮಾಯೆ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ನಿಘಂಟಿನ ಆಧಾರದಿಂದ ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪ. ‘ಅಜಾಯಮಾನೋ ಬಹುಧಾ ವಿಜಾಯತೇ’, ‘ಹುಟ್ಟದವನೇ ಬಹು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ’ ಎಂಬ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಅವರು ಆಧಾರವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

Ramanuja takes another road. Here prakriti means ‘one’s own nature’. Without giving up any of his qualities, being unborn, imperishable and Lord of all, he is born in his own form and by his own will. On the authority of the Vedic lexicon he reads ‘maya’ as ‘knowledge’, that is, his own resolve. He cites the Shruti ‘ajayamano bahudha vijayate’, ‘the unborn one is born in many ways’.

ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಂತ ತನ್ನ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಲೋಪವಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ, ಬಲ, ವೀರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Sridhara Swami stands between the two. The Lord takes up his own prakriti, which is pure sattva, and descends by his own will, with his knowledge, strength and power undiminished.

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ಅವ್ಯಯಾತ್ಮಾ’ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ‘ಆತ್ಮ’ ಎಂದರೆ ‘ದೇಹ’ವೂ ಹೌದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಭಗವಂತನ ದೇಹವೂ ನಾಶವಿಲ್ಲದ್ದು. ‘ಸ್ವಾಂ’ ಎಂಬ ಪದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಲ್ಲ, ಅವನ ಅಧೀನ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವಸುದೇವಾದಿಗಳ ನಡುವೆ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದವನಂತೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ‘ಆತ್ಮಮಾಯೆ’ ಎಂದರೆ ‘ಅವನದೇ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆ’. ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ವಚನದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀ, ಭೂ ಮತ್ತು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ದುರ್ಗೆ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ, ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದ ವಿಷ್ಣು ಮೂಢರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Madhva says that in ‘avyayatma’ the word ‘atma’ also means ‘the body’: even the Lord’s body is imperishable. The word ‘own’ shows that prakriti is not independent but subject to him. Among Vasudeva and the others, who are born of prakriti, he appears as one born. ‘Atma-maya’ means ‘his own knowledge and will’. According to a text he quotes, through the powers named Shri, Bhu and the deluding Durga, the unborn Vishnu appears to the deluded as one who is born.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

‘ನನ್ನದೇ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಳವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಯಾರೋ ತಳ್ಳಿದ್ದರಿಂದ ಬರುವುದು ಒಂದು, ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವುದು ಇನ್ನೊಂದು. ಎರಡೂ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಾಣಬಹುದು.

There is a deep difference in the phrase ‘by my own will’. To come because one is pushed is one thing; to come because one chooses is another. From outside, both may look the same.

ತಾನು ಬಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಮರೆಯದೆ ಆರಂಭಿಕನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಗುರುವಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೆರಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಇಳಿದು ಬರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಸಣ್ಣವನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

We catch a small shadow of this in a teacher who sits down at a beginner’s level without forgetting what he knows. Coming down does not make him smaller.