Bhagavad Gita Chapter 2 in English IAST: Sāṅkhya Yoga

The seventy-two verses of Bhagavad Gita Chapter 2 in English IAST transliteration, each linked to its page with word-by-word meaning, Kannada and English.

Sāṅkhya Yoga, English IAST, Jīvana Sūtra

ಲಿಪಿ · लिपिः · Script: ಕನ್ನಡ  ·  संस्कृतम्  ·  English IAST

Bhagavad Gita, Chapter 2: Sāṅkhya Yoga

Seventy-two verses. The teaching of the Gita begins here.
Tap any verse card to open its page with the word-by-word meaning. Pages are ready for the first thirty-six verses so far, and the rest are being added one by one.

All eighteen chapters are listed here: Śrīmad Bhagavad Gītā.

1sañjaya uvāca
taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam|
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ || 1 ||
Meaning of verse 2.1 →
2śrībhagavānuvāca
kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam|
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna || 2 ||
Meaning of verse 2.2 →
3klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate|
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa || 3 ||
Meaning of verse 2.3 →
4arjuna uvāca
kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana|
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana || 4 ||
Meaning of verse 2.4 →
5gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke|
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogānrudhirapradigdhān || 5 ||
Meaning of verse 2.5 →
6na caitadvidmaḥ kataranno garīyo yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ|
yāneva hatvā na jijīviṣāmaste’vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ || 6 ||
Meaning of verse 2.6 →
7kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ|
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste’haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam || 7 ||
Meaning of verse 2.7 →
8na hi prapaśyāmi mamāpanudyādyacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām|
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam || 8 ||
Meaning of verse 2.8 →
9sañjaya uvāca
evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa|
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha || 9 ||
Meaning of verse 2.9 →
10tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata|
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ || 10 ||
Meaning of verse 2.10 →
11śrībhagavānuvāca
aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase|
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ || 11 ||
Meaning of verse 2.11 →
12na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ|
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param || 12 ||
Meaning of verse 2.12 →
13dehino’sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā|
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati || 13 ||
Meaning of verse 2.13 →
14mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ|
āgamāpāyino’nityāstāṃstitikṣasva bhārata || 14 ||
Meaning of verse 2.14 →
15yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha|
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so’mṛtatvāya kalpate || 15 ||
Meaning of verse 2.15 →
16nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ|
ubhayorapi dṛṣṭo’ntastvanayostattvadarśibhiḥ || 16 ||
Meaning of verse 2.16 →
17avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam|
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati || 17 ||
Meaning of verse 2.17 →
18antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ|
anāśino’prameyasya tasmādyudhyasva bhārata || 18 ||
Meaning of verse 2.18 →
19ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam|
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate || 19 ||
Meaning of verse 2.19 →
20na jāyate mriyate vā kadācinnāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ|
ajo nityaḥ śāśvato’yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre || 20 ||
Meaning of verse 2.20 →
21vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam|
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam || 21 ||
Meaning of verse 2.21 →
22vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro’parāṇi|
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti navāni dehī || 22 ||
Meaning of verse 2.22 →
23nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ|
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ || 23 ||
Meaning of verse 2.23 →
24acchedyo’yamadāhyo’yamakledyo’śoṣya eva ca|
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo’yaṃ sanātanaḥ || 24 ||
Meaning of verse 2.24 →
25avyakto’yamacintyo’yamavikāryo’yamucyate|
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi || 25 ||
Meaning of verse 2.25 →
26atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam|
tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi || 26 ||
Meaning of verse 2.26 →
27jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca|
tasmādaparihārye’rthe na tvaṃ śocitumarhasi || 27 ||
Meaning of verse 2.27 →
28avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata|
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā || 28 ||
Meaning of verse 2.28 →
29āścaryavatpaśyati kaścidenamāścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ|
āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit || 29 ||
Meaning of verse 2.29 →
30dehī nityamavadhyo’yaṃ dehe sarvasya bhārata|
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi || 30 ||
Meaning of verse 2.30 →
31svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi|
dharmyāddhi yuddhācchreyo’nyatkṣatriyasya na vidyate || 31 ||
Meaning of verse 2.31 →
32yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam|
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam || 32 ||
Meaning of verse 2.32 →
33atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṅgrāmaṃ na kariṣyasi|
tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi || 33 ||
Meaning of verse 2.33 →
34akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te’vyayām|
sambhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate || 34 ||
Meaning of verse 2.34 →
35bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ|
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam || 35 ||
Meaning of verse 2.35 →
36avācyavādāṃśca bahūnvadiṣyanti tavāhitāḥ|
nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim || 36 ||
Meaning of verse 2.36 →
37hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm|
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ || 37 ||
38sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau|
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi || 38 ||
39eṣā te’bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu|
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi || 39 ||
40nehābhikramanāśo’sti pratyavāyo na vidyate|
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt || 40 ||
41vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana|
bahuśākhā hyanantāśca buddhayo’vyavasāyinām || 41 ||
42yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ|
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ || 42 ||
43kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām|
kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati || 43 ||
44bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām|
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate || 44 ||
45traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna|
nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān || 45 ||
46yāvānartha udapāne sarvataḥ samplutodake|
tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ || 46 ||
47karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana|
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo’stvakarmaṇi || 47 ||
48yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya|
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate || 48 ||
49dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya|
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ || 49 ||
50buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte|
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam || 50 ||
51karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ|
janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam || 51 ||
52yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati|
tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca || 52 ||
53śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā|
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi || 53 ||
54arjuna uvāca
sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava|
sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim || 54 ||
55śrībhagavānuvāca
prajahāti yadā kāmānsarvānpārtha manogatān|
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate || 55 ||
56duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ|
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate || 56 ||
57yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham|
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 57 ||
58yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo’ṅgānīva sarvaśaḥ|
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 58 ||
59viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ|
rasavarjaṃ raso’pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate || 59 ||
60yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ|
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ || 60 ||
61tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ|
vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 61 ||
62dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate|
saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho’bhijāyate || 62 ||
63krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ|
smṛtibhraṃśādbuddhināśo buddhināśātpraṇaśyati || 63 ||
64rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran|
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati || 64 ||
65prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate|
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate || 65 ||
66nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā|
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham || 66 ||
67indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano’nuvidhīyate|
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi || 67 ||
68tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ|
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 68 ||
69yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī|
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ || 69 ||
70āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat|
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī || 70 ||
71vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ|
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati || 71 ||
72eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati|
sthitvāsyāmantakāle’pi brahmanirvāṇamṛcchati || 72 ||

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde sāṅkhyayogo nāma dvitīyo’dhyāyaḥ ||


About Sankhya Yoga

At the end of the first chapter Arjuna had put down his bow and sunk into his chariot. The second chapter opens from that collapse. But a turn comes in the seventh verse. Until then Arjuna had been arguing with a friend. Now he says he is a disciple and asks to be taught. The teaching of the Gita begins only after that surrender.

This chapter is often called the Gita in miniature. Almost everything that the remaining sixteen chapters expand upon is seeded here: the eternity of the self, the giving up of any claim on the fruit of one’s work, and the marks of a settled mind.

How the chapter moves

  • Verses 1 to 10: Krishna’s first words are a rebuke. Arjuna states his dilemma and ends by surrendering as a disciple.
  • Verses 11 to 30: The self is neither born nor does it die. Bodies change; the one who wears them does not.
  • Verses 31 to 38: The kshatriya’s own duty, the weight of disgrace, and the counsel to hold victory and defeat alike.
  • Verses 39 to 53: Buddhi yoga is introduced. Verse 47, on having a claim to the work and none to its fruit, belongs here.
  • Verses 54 to 72: Arjuna asks who a person of steady wisdom is, and Krishna answers at length.

What does Sankhya mean here?

Most commentators say that Sankhya here does not mean Kapila’s Sankhya philosophy. Shankara takes it as discriminating knowledge about the self. In verse 39 Krishna himself splits the chapter in two: this was the view of Sankhya, now hear the view of yoga.

So the chapter holds two roads. The first is the road of understanding: only the body dies, so grief has no ground. The second is the road of work: do what must be done and leave the accounting of results alone. The Gita’s position is that both arrive at the same place.

Sources: several.

ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ

ಮೇಲಕ್ಕೆ