ಭಗವದ್ಗೀತೆ 3.42 ಅರ್ಥ: ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಾಣ್ಯಾಹುರಿಂದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ

ಒಂದು ಏಣಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ‘ಅವನು’. ಆ ಕೊನೆಯ ಪದ ಯಾರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಭೇದವಿದೆ.

A ladder is built here: the body, the senses, the mind, the intellect, and then ‘he’. Who that last word points to is the largest disagreement in the whole chapter.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅವನು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ನೋಡುವ ದ್ರಷ್ಟಾ, ಪರಮಾತ್ಮ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಅದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಬುದ್ಧಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೂ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ‘ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪುರುಷ ಮೇಲು’ ಎಂಬ ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಮಾತನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

For Shankara he is the seer who watches even the intellect, the Supreme Self. Sridhara Swami says the same: the self that stands as witness to the intellect, innermost of all. Madhva also says the Supreme Self, quoting the Katha Upanishad that the Purusha is beyond even the unmanifest, and he states expressly that the individual self is not what is meant here.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪಾಠ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆ, ಮತ್ತು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಬುದ್ಧಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವವನು ಕಾಮವೇ. ಅವರ ವಾದ ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ: ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಾಂತವಾದರೂ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಯದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗಿದರೂ ಬುದ್ಧಿ ವಿಪರೀತ ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲ ಶಾಂತವಾದರೂ ಕಾಮ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಅದೇ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೊರಡಿಸಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವುದು ಅದೇ.

Ramanuja’s reading is entirely different, and it is one of the most striking divergences in the chapter. For him what is beyond the intellect is desire itself. His argument runs: while the senses are busy among objects, knowledge of the self does not proceed; even when the senses are quiet, if the mind leans towards objects it does not proceed; even when the mind turns away, if the intellect is set on a wrong determination it does not proceed. And when all of these are quiet, if desire remains it sets them all going towards objects again and blocks the knowledge. So what stands beyond the intellect is that.

ಎರಡೂ ಓದುಗಳಿಗೆ ಸಂದರ್ಭದ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಶಂಕರ ಶ್ರೀಧರ ಮಧ್ವರ ಓದು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ‘ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮಾನುಜರ ಓದು ಅದನ್ನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದು ಸರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಈ ಪುಟದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಭೇದವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ.

Both readings have support from the context. The reading of Shankara, Sridhara and Madhva makes the next verse’s ‘knowing what is beyond the intellect’ into knowledge of the self. Ramanuja’s makes it the recognition of the enemy. Deciding between them is not this page’s work, but hiding the difference would not be right either.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಏಣಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿ ನೋಡಿ. ಕೈ ಕಾಲುಗಳಿಗಿಂತ ಕಣ್ಣು ಕಿವಿಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಮನಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಬುದ್ಧಿ.

Climb the ladder from the bottom. The eyes and ears are finer than the hands and feet. Finer than those is the mind, and finer than the mind the intellect that decides.

ಯಾವ ಓದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪಾಠ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು ನಾವು ಅಂದುಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆಳದಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.

Whichever reading one takes, a practical lesson survives. What is driving us lies deeper than we assume. A correction made at the top layer does not hold for long.