ಭಗವದ್ಗೀತೆ 13.13 ಅರ್ಥ: ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಂ ತತ್

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ (3.16) ಮಾತನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅದೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಸತ್ ಅಲ್ಲ’ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಅದು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಹ ಬರಬಾರದೆಂದು ಈ ವರ್ಣನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಕೈಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಚೈತನ್ಯ ಅದೇ. ಆದರೆ ಈ ಕೈಕಾಲುಗಳು ಉಪಾಧಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೇಳಿದವು, ಅದರ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

This verse says almost word for word what the Shvetashvatara Upanishad (3.16) says. Shankara says the description is given so that, after the previous verse’s ‘not being’, no doubt arises that it does not exist at all. Its existence is known through the adjuncts of the senses of all beings, it is the awareness behind every hand. But these hands and feet are spoken of because of the adjuncts, they are not in its true nature.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವರ್ಣನೆ: ಕೈಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಕಾಲುಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಲ್ಲದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ‘ಕೈಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ, ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ, ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಕಿವಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ’ ಎಂಬ ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರದ ಮಾತನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ, ಅದರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಬಲ, ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

For Ramanuja this describes the capacity of the pure self: without hands and feet it can do the work of hands and feet everywhere. For this he points to the Shvetashvatara’s words: ‘without hands and feet he runs and grasps, without eyes he sees, without ears he hears.’ Sridhara Swami recalls the shruti ‘sarvam khalv idam brahma’ and says the verse speaks of its innate power of knowledge, strength and action. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ಕೈಗಳೂ ಅದರವು ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ಒಂದು ಹೊಸ ನೋಟ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ಊಟ ಬಡಿಸುವ ಕೈ, ಗಾಯಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಕೈ, ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೈ.

The image that every hand in the world is its hand gives a new way of seeing: the hand that serves food, the hand that dresses a wound, the hand that lifts a child.

ಅಂಥ ನೋಟ ಬೆಳೆದರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಕೇವಲ ‘ಕೆಲಸಗಾರ’ ಎಂದು ಕಾಣುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೈಗಳೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಭಾಗವೇ.

When such a way of seeing grows, it becomes hard to see anyone as merely a ‘worker’. The hands of a hospital’s cleaning staff are also part of the treatment.