ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಪಶ್ಯೈತಾಂ ಪಾಂಡುಪುತ್ರಾಣಾಮಾಚಾರ್ಯ ಮಹತೀಂ ಚಮೂಮ್ ।
ವ್ಯೂಢಾಂ ದ್ರುಪದಪುತ್ರೇಣ ತವ ಶಿಷ್ಯೇಣ ಧೀಮತಾ ॥ 3 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ 3 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā || 3 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪಶ್ಯ (पश्य, paśya) = ನೋಡಿ (behold)
- ಏತಾಮ್ (एताम्, etām) = ಈ (this)
- ಪಾಂಡುಪುತ್ರಾಣಾಮ್ (पाण्डुपुत्राणाम्, pāṇḍuputrāṇām) = ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳ (of the sons of Pandu)
- ಆಚಾರ್ಯ (आचार्य, ācārya) = ಓ ಆಚಾರ್ಯರೇ (O teacher)
- ಮಹತೀಮ್ (महतीम्, mahatīm) = ದೊಡ್ಡದಾದ (vast)
- ಚಮೂಮ್ (चमूम्, camūm) = ಸೇನೆಯನ್ನು (army)
- ವ್ಯೂಢಾಮ್ (व्यूढाम्, vyūḍhām) = ವ್ಯೂಹವಾಗಿ ರಚಿತವಾದ (arrayed for battle)
- ದ್ರುಪದಪುತ್ರೇಣ (द्रुपदपुत्रेण, drupadaputreṇa) = ದ್ರುಪದನ ಮಗನಿಂದ, ಅಂದರೆ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನಿಂದ (by the son of Drupada, Dhrishtadyumna)
- ತವ (तव, tava) = ನಿಮ್ಮ (your)
- ಶಿಷ್ಯೇಣ (शिष्येण, śiṣyeṇa) = ಶಿಷ್ಯನಿಂದ (by the disciple)
- ಧೀಮತಾ (धीमता, dhīmatā) = ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ (gifted, intelligent)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಆಚಾರ್ಯರೇ, ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಶಿಷ್ಯನಾದ ದ್ರುಪದನ ಮಗ ವ್ಯೂಹವಾಗಿ ರಚಿಸಿರುವ, ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳ ಈ ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Look, O teacher, at this vast army of the sons of Pandu, arrayed for battle by the son of Drupada, your own gifted disciple.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓದಿ. ಇದು ಹೊಗಳಿಕೆಯಲ್ಲ. ಗುರುವಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬರಿಸಲು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಮಾತು ಇದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳು. ಪಾಂಡವರು ದ್ರೋಣರ ಪ್ರೀತಿಯ ಶಿಷ್ಯರು. ಅವರ ಮೇಲೆ ಆಚಾರ್ಯರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಾರರು ಎಂಬ ಶಂಕೆ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಅವನು ‘ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ’ ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ವೈರವನ್ನು ಕೆಣಕಲು ‘ದ್ರುಪದನ ಮಗ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ‘ನಿಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ: ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಂದೇ ಹುಟ್ಟಿದವನಿಗೆ ನೀವೇ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಿದಿರಿ. ದ್ವೇಷ ಮರೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಇದೆ ಎಂದು ಮಧುಸೂದನರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
Read this verse slowly, because it is not a compliment. Madhusudana Saraswati hears a man trying to make his teacher angry. The Pandavas are Drona’s dear pupils, and Duryodhana suspects the teacher will not fight them. So he does not say ‘Dhrishtadyumna’. He says ‘the son of Drupada’, to wake an old enmity, and he says ‘your pupil’: you taught the man who was born to kill you. The hatred is hidden, Madhusudana notes, but it is there.
ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳ ಗೂಢಾರ್ಥದೀಪಿಕಾ
Sri Madhusudana Saraswati, Gudhartha Dipika
ಶ್ಲೋಕ 1.3ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 1.3
ಇಲ್ಲಿಂದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದವರೆಗೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಾತು ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಂಡವರ ಸೇನಾಪತಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ. ದ್ರೋಣರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲ ಮಗನಿಗಾಗಿ ದ್ರುಪದ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನು ಎಂದು ಮಹಾಭಾರತ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ದ್ರೋಣರು ಅವನಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಿದರು.
Sridhara Swami marks Duryodhana’s speech as running from here to the eleventh verse. The commander of the Pandava army is Dhrishtadyumna. The Mahabharata says he was born from the fire of a sacrifice that Drupada performed to get a son who could kill Drona. Drona knew this, and still taught him the use of weapons.
ದುರ್ಯೋಧನ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ‘ದ್ರುಪದನ ಮಗ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ದ್ರುಪದರ ಹಳೆಯ ವೈರವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಕೋಪವನ್ನು ಕೆರಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಇದರಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ‘ನಿಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಂಕು ಇದೆ: ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲಲು ಹುಟ್ಟಿದವನಿಗೆ ನೀವೇ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಿದಿರಿ. ‘ಪಾಂಡುಪುತ್ರಾಣಾಮಾಚಾರ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ‘ಪಾಂಡವರ ಆಚಾರ್ಯರೇ’ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಆಗ ಅದು ‘ನೀವು ಅವರ ಕಡೆಗೇ ಒಲವಿರುವವರು’ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಚುಚ್ಚುಮಾತಾಗುತ್ತದೆ.
Duryodhana does not say the name directly. He says ‘the son of Drupada’. Madhusudana Saraswati explains that the aim is to stir the teacher’s anger by recalling the old enmity between Drona and Drupada. ‘Your disciple’ carries a barb too: you yourself taught the man born to kill you. And the words pandu-putranam acharya can also be read as ‘teacher of the Pandavas’, which makes a second barb: your heart is on their side.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಸಿದರೂ ಒಳಗೆ ದೂರನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ‘ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಶಿಷ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಅಂಥ ಮಾತು.
Some words sound like praise on the surface and carry a complaint inside. ‘Your gifted disciple’ is one such phrase.
ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲಸದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತ: ಯಾರೋ ಹಿಂದೆ ತೋರಿದ ಉದಾರತೆಯನ್ನೇ ಇಂದು ಅವರ ತಪ್ಪೆಂಬಂತೆ ಎತ್ತಿ ಆಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಇದು ಗೊತ್ತು. ಆದರೂ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇಂಥ ಮಾತುಗಳು ನಮ್ಮ ಬಾಯಿಂದಲೂ ಬೇಗ ಬರುತ್ತವೆ.
We know the habit from homes and workplaces alike: someone’s past generosity is recalled as though it were their mistake today. We all know it. Still, under pressure, such words come quickly from our own mouths too.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ