ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಯದಿ ಮಾಮಪ್ರತೀಕಾರಮಶಸ್ತ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಯಃ ।
ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾ ರಣೇ ಹನ್ಯುಸ್ತನ್ಮೇ ಕ್ಷೇಮತರಂ ಭವೇತ್ ॥ 46 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ 46 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
yadi māmapratīkāramaśastraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyustanme kṣemataraṃ bhavet || 46 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (if)
- ಮಾಮ್ (माम्, mām) = ನನ್ನನ್ನು (me)
- ಅಪ್ರತೀಕಾರಮ್ (अप्रतीकारम्, apratīkāram) = ಪ್ರತಿರೋಧಿಸದ (unresisting)
- ಅಶಸ್ತ್ರಮ್ (अशस्त्रम्, aśastram) = ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದ (unarmed)
- ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಯಃ (शस्त्रपाणयः, śastrapāṇayaḥ) = ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರ ಹಿಡಿದವರು (weapons in hand)
- ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾಃ (धार्तराष्ट्राः, dhārtarāṣṭrāḥ) = ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಕ್ಕಳು (the sons of Dhritarashtra)
- ರಣೇ (रणे, raṇe) = ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (in battle)
- ಹನ್ಯುಃ (हन्युः, hanyuḥ) = ಕೊಂದರೆ (were to kill)
- ತತ್ (तत्, tat) = ಅದು (that)
- ಮೇ (मे, me) = ನನಗೆ (for me)
- ಕ್ಷೇಮತರಮ್ (क्षेमतरम्, kṣemataram) = ಹೆಚ್ಚು ಒಳಿತು (better, more wholesome)
- ಭವೇತ್ (भवेत्, bhavet) = ಆದೀತು (would be)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರತಿರೋಧಿಸದೆ, ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ನಿಂತ ನನ್ನನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಕ್ಕಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದರೆ, ಅದೇ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಿತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
If the sons of Dhritarashtra, weapons in hand, were to kill me in battle, unarmed and unresisting, that would be better for me.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ನೀನು ಶಸ್ತ್ರ ಕೆಳಗಿಡಬಹುದು. ಭೀಮ ಮೊದಲಾದವರು ಇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂಧುವಧೆ ಹೇಗೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ನೀನೇನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ? ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ ಅರ್ಜುನನ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸದಿರುವುದು ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮ. ಹಾಗಾಗಿ ಬದುಕಿಗಿಂತ ಸಾವೇ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷೇಮ. ಆನಂದಗಿರಿಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಅಪ್ರತೀಕಾರ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಧುಸೂದನರು ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಬಂಧುವಧೆಯ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೇ ಬೇರೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಲ್ಲದವನು. ಪ್ರಾಣ ಕೊಡುವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧಿ.
You may lay down arms, but Bhima and the others will not, and the killing will happen anyway. What will you do then? Madhusudana Saraswati asks it, and gives Arjuna’s answer. Not to harm the living is a dharma greater than life itself. So death, rather than life, is the better thing for me. Anandagiri says the same in almost the same words. Madhusudana adds a second sense of ‘unresisting’: a man with no other way left to atone, even for having intended this. Only an atonement that ends in death will purify.
ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳ ಗೂಢಾರ್ಥದೀಪಿಕಾ; ಶ್ರೀ ಆನಂದಗಿರಿಗಳ ಭಾಷ್ಯಟೀಕೆ
Sri Madhusudana Saraswati, Gudhartha Dipika; Sri Anandagiri, Tika on the Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 1.46ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 1.46
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಇದು. ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಗೆಲುವು ಬೇಡ’ ಎಂದವನು, ಮೂವತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಕೊಂದರೂ ಸರಿ’ ಎಂದವನು, ಇಲ್ಲಿ ‘ಅವರು ಕೊಲ್ಲುವುದೇ ಒಳಿತು’ ಎನ್ನುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ‘ಕ್ಷೇಮತರ’ ಎಂಬುದು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪದ. ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎನ್ನುತ್ತದೆ.
These are Arjuna’s last words in this chapter. The man who said ‘I do not want victory’ in the thirty-second verse, and ‘let them kill me’ in the thirty-fifth, has now come to say it would be better if they killed him. Kshemataram is a comparative. It does not say this is good. It says this is better.
ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಓದುಗರು ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಇದನ್ನು ಹಾಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಇದನ್ನು ‘ಹೃದಯದೌರ್ಬಲ್ಯ’, ಅಂದರೆ ಹೃದಯದ ದುರ್ಬಲತೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಆ ಮಾತು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿದರೂ, ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Some modern readers hear a note of non-violence in this verse. But in the setting of the Bhagavad Gita, Krishna does not accept it that way. In the third verse of the second chapter he calls it hridayadaurbalya, weakness of heart. Commentators explain that though those words sound harsh, their purpose is to raise Arjuna to his feet.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ನಾನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೇ ಒಳ್ಳೆಯದು.’ ನಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಇಂಥ ಮಾತು ಆಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಸರದ ಮಾತು ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಾರದು. ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕು, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇಂಥ ಭಾವ ನಿಮ್ಮೊಳಗೇ ಇದ್ದರೆ, ನೀವು ನಂಬುವ ಒಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡಿ.
‘It would be better if I were not here.’ If someone close to us says something like this, it should not be brushed aside as a passing low mood. Listen seriously, stay with them, and seek a doctor’s help if needed. If you have such feelings yourself, speak to someone you trust or to a doctor.
ಅರ್ಜುನನ ಭಾಗ್ಯವೆಂದರೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂಟಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದವನು ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ಆತುರಪಡಲಿಲ್ಲ. ಹದಿನೆಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಷ್ಟು ನೋವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರವೇ ಮಾತಾಡಿದ.
Arjuna’s good fortune was that he was not alone in that moment. The one beside him did not interrupt, and was in no hurry to teach. He listened in silence to eighteen verses of pain. Only then did he speak.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ