ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವಿಪರೀತಾನಿ ಕೇಶವ ।
ನ ಚ ಶ್ರೇಯೋಽನುಪಶ್ಯಾಮಿ ಹತ್ವಾ ಸ್ವಜನಮಾಹವೇ ॥ 31 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ 31 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |
na ca śreyo’nupaśyāmi hatvā svajanamāhave || 31 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನಿಮಿತ್ತಾನಿ (निमित्तानि, nimittāni) = ಶಕುನಗಳನ್ನು, ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಾರಣಗಳನ್ನು (omens, or in another sense, reasons)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಪಶ್ಯಾಮಿ (पश्यामि, paśyāmi) = ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ (I see)
- ವಿಪರೀತಾನಿ (विपरीतानि, viparītāni) = ವಿರುದ್ಧವಾದ, ಅಶುಭ ಸೂಚಕವಾದ (adverse)
- ಕೇಶವ (केशव, keśava) = ಓ ಕೇಶವ (O Keshava)
- ನ ಚ (न च, na ca) = ಇಲ್ಲ (nor)
- ಶ್ರೇಯಃ (श्रेयः, śreyaḥ) = ಒಳಿತನ್ನು (any good)
- ಅನುಪಶ್ಯಾಮಿ (अनुपश्यामि, anupaśyāmi) = ಕಾಣುತ್ತೇನೆ (do I foresee)
- ಹತ್ವಾ (हत्वा, hatvā) = ಕೊಂದು (by killing)
- ಸ್ವಜನಮ್ (स्वजनम्, svajanam) = ಸ್ವಜನರನ್ನು (my own people)
- ಆಹವೇ (आहवे, āhave) = ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (in battle)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕೇಶವ, ಅಶುಭ ಶಕುನಗಳನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನವರನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಒಳಿತನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
And I see adverse omens, Keshava. Nor do I foresee any good in killing my own people in battle.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಅಪಶಕುನಗಳು: ಎಡಗಣ್ಣು ಅದುರುವುದು ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳೂ ಆನಂದಗಿರಿಗಳೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ವಾದ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಮಧುಸೂದನರು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅರ್ಜುನ ಶೋಕವನ್ನು ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದ. ಸರಿಯಾದ ನಡೆಗೆ ಬೇಕಾದ ತಿಳಿವನ್ನು ಶೋಕ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ಆ ಶೋಕ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ವಿಪರೀತಬುದ್ಧಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ಒಳಿತು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ’: ಇಹದ್ದಾಗಲಿ ಪರದ್ದಾಗಲಿ, ಎಷ್ಟು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದರೂ. ಅದರ ಹಿಂದಿನ ತರ್ಕವನ್ನೂ ಮಧುಸೂದನರು ತುಂಬಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ರಣದಲ್ಲಿ ಎದುರು ನಿಂತು ಸತ್ತವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ… ಕೊಂದವನಿಗೆ ಯಾವ ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
For omens, Madhusudana Saraswati and Anandagiri both give the example of the left eye twitching. Then the argument begins, and Madhusudana marks the step with care. Until now Arjuna has shown grief by its signs, and grief blocks the understanding that right action needs. Now comes what grief produces, a reversed judgement: ‘I see no good in it’, seen or unseen, even after long thought. Madhusudana fills in the reasoning. The texts speak of a high reward for the one who falls facing battle… and of no merit for the one who kills him.
ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳ ಗೂಢಾರ್ಥದೀಪಿಕಾ; ಶ್ರೀ ಆನಂದಗಿರಿಗಳ ಭಾಷ್ಯಟೀಕೆ
Sri Madhusudana Saraswati, Gudhartha Dipika; Sri Anandagiri, Tika on the Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 1.31ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 1.31
‘ನಿಮಿತ್ತಗಳು’ ಎಂದರೆ ಮುಂದೆ ನಡೆಯಲಿರುವ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಕುನಗಳು ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಕಂಡ ಹಲವು ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದ ಆರಂಭದ ಭಾಗಗಳು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ‘ನಿಮಿತ್ತ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಉದ್ದೇಶ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಲನ್ನು ‘ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಕಾರಣಗಳೆಲ್ಲ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ’ ಎಂದೂ ಓದಬಹುದು.
Sridhara Swami explains the nimittas as omens that foretell evil to come. The opening sections of the Bhishma Parva describe at length the many ill omens seen before the war. The word nimitta can also mean cause or purpose. In that sense the line can be read as: all the reasons for this war now look turned upside down.
ಇಲ್ಲಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಮಾತು ದೇಹದಿಂದ ತರ್ಕದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಮೊದಲ ತರ್ಕ: ‘ಶ್ರೇಯಸ್ಸು’, ಅಂದರೆ ಒಳಿತು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ‘ಕೇಶವ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಗೆ ಸುಂದರವಾದ ದಟ್ಟ ಕೂದಲಿನವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವಾನಂದರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕೇಶಿ ಎಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ಕೊಂದವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
From here Arjuna’s words turn from his body to argument. His first argument is that he sees no shreyas, no good. Swami Sivananda gives the address Keshava the sense of one with fine, luxuriant hair. The meaning ‘slayer of the asura Keshi’ is also well known in the tradition.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮನಸ್ಸು ಕದಡಿದಾಗ ಅದು ಹೊರಗಡೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಳಗೆ ಏನು ಅನಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಗತಿಯೂ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
When the mind is shaken, it starts looking for evidence outside. Everything outside seems to confirm what we feel inside.
ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುವಾಗ ತಡವಾಗಿ ಬಂದ ಬಸ್ಸು, ಮುಖ ಸಿಂಡರಿಸಿದ ರಿಸೆಪ್ಷನಿಸ್ಟ್, ರಿಪೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಥವಾಗದ ಒಂದು ಪದ, ಎಲ್ಲವೂ ಕೆಟ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಹಜ ರೀತಿ. ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಅರ್ಧ ಸಮಾಧಾನ.
In anxious moments, a late bus, a receptionist’s frown, or one word in a report that we do not understand can each look like a bad sign. This is how all our minds work. Recognising it is half the relief.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ