ಭಗವದ್ಗೀತೆ 5.9 ಅರ್ಥ: ಪ್ರಲಪನ್ವಿಸೃಜನ್ಗೃಹ್ಣನ್

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು ಹದಿಮೂರು ಕ್ರಿಯೆಗಳು: ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳ, ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ, ಪ್ರಾಣದ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಕೆಲಸಗಳು. ‘ವಿಸೃಜನ್’ ಎಂದರೆ ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ‘ಕೂರ್ಮ’ ಎಂಬ ಉಪಪ್ರಾಣದ ಕೆಲಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

The list of the last verse continues here. There are thirteen activities in all: the work of the sense organs, the organs of action, the vital breath and the mind. Sridhara Swami says plainly that ‘visrjan’, letting go, refers to excretion. Blinking he assigns to the minor vital breath called kurma.

ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಪದ ‘ಧಾರಯನ್’, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿ ಮರೆಯುವ ಮಾತಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಉಳಿಯುವ ಅರಿವು.

The key word here is ‘dharayan’, holding firmly in the intellect. It is not something said once and forgotten, but an awareness that stays through every act.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನೋಟ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನದು. ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿಯದೆ ಕರ್ಮಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ದಾರಿ, ಅಂದರೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಮಾಡುವುದು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಈ ಕರ್ತೃತ್ವ ದೇಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದದ್ದು, ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದಿಂದಲ್ಲ ಎಂಬ ಅನುಸಂಧಾನವೇ ಇಲ್ಲಿನ ‘ಧಾರಣೆ’.

Shankara adds a caution. This is the vision of one who knows the truth. For one who is engaged in the yoga of action without yet knowing the truth, the way is that of the next verse, offering action to the Lord. For Ramanuja, the ‘holding in mind’ here is the reflection that this doership comes from the connection with the body, not from the nature of the self.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಓದುವುದು ಸುಲಭ. ‘ಕೈ ಮಾಡಿತು, ನಾನಲ್ಲ’ ಎಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಅನುಮತಿಯಲ್ಲ. ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ನೋಟವನ್ನು ತತ್ತ್ವ ಅರಿತವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಂಥವನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಲು ಈ ಮಾತನ್ನು ನೆಪವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ.

This verse is easy to misread. It is no licence to escape responsibility by saying ‘my hand did it, not I’. The acharyas limit this vision to one who knows the truth, and such a person does not use it as an excuse for wrongdoing.

ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾವೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಸಿಟ್ಟು ಏರುತ್ತಿರುವಾಗ ‘ಈಗ ಕಿವಿ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿತು, ಮನಸ್ಸು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿದೆ’ ಎಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಆ ಸಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

But in a small way we can practise it too. When anger is rising, if we notice for a moment, ‘the ear has heard a remark and the mind is reacting to it’, a little space opens between that anger and ourselves.