ಭಗವದ್ಗೀತೆ 5.19 ಅರ್ಥ: ಇಹೈವ ತೈರ್ಜಿತಃ ಸರ್ಗೋ

‘ಸರ್ಗ’ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು ಸಾವಿನ ಸಂಸಾರ. ಅದನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ, ‘ಇಹೈವ’, ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಈ ಪದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಗೀತೆಯ ಒಂದು ಆಧಾರ ಎಂದು ಅದ್ವೈತ ಪರಂಪರೆ ಓದುತ್ತದೆ.

‘Sarga’ means creation, here the round of birth and death. It is conquered not after death but ‘here itself’. The Advaita tradition reads this word as one of the Gita’s grounds for the idea of liberation while living.

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂಢರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಶ್ವಪಾಕ ಮೊದಲಾದವರ ದೋಷಗಳಿಂದ ದೋಷಯುಕ್ತದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಆ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ದೋಷ. ಅದು ನಿರ್ಗುಣವಾದ್ದರಿಂದ ಗುಣಭೇದದಿಂದಲೂ ಭಿನ್ನವಲ್ಲ. ಗೌತಮರ ನಿಯಮ ಗೌರವ, ದಾನಗಳಂಥ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ ದೇಹವೇ ತಾನು ಎಂದು ತಿಳಿದವರ ಲೋಕಕ್ಕೆ, ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವರನ್ನು ಅದು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

Shankara answers the objection of the last verse here. To the deluded, Brahman appears tainted by the faults of the dog-cooker and others, but it is untouched by those faults, and so flawless. Being without qualities, it is not divided by differences of quality either. Gautama’s rule applies to dealings such as honour and gifts, that is, to the world of those who take the body to be themselves. It does not touch those established in Brahman.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಸರ್ಗದ ದೋಷದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆತ್ಮವಸ್ತು, ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮ. ಆತ್ಮಗಳ ಈ ಸಮತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತವರು ಸಾಧನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಗೆದ್ದವರು, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದೇ ಸಂಸಾರದ ಜಯ.

For Ramanuja ‘Brahman’ here is the self-substance freed from the fault of contact with prakriti; it is the same everywhere. Those who stand in this sameness of selves have conquered samsara already at the stage of practice, since abiding in Brahman is itself victory over samsara.

ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಗೌತಮರ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಅದು ಜೀವಂತರಾಗಿಯೇ ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟಿದವರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಸಮದರ್ಶನದ ಸ್ತುತಿ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Sridhara Swami also explains Gautama’s sutra and says it does not apply to those who have crossed samsara while still living. Madhva simply calls this verse a praise of equal vision.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾವಿನ ನಂತರದ ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನು ಇಂದಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

We often see liberation as a reward after death. This verse turns it into a question about the state of the mind today.

ಹೋಲಿಕೆ, ಮೇಲುಕೀಳು, ಯಾರು ನನಗಿಂತ ಮುಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕ ನಿಂತ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವೆಲ್ಲ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಹಗುರತನ ಸ್ಥಿರವಾದರೆ ಅದೇ ‘ಇಲ್ಲಿಯೇ ಗೆದ್ದದ್ದು’.

All of us have felt, at least a little, how light the mind becomes in the moments when comparison, high and low, and the count of who is ahead of me, all stop. If that lightness becomes steady, that is ‘conquered here itself’.