ಭಗವದ್ಗೀತೆ 5.18 ಅರ್ಥ: ವಿದ್ಯಾವಿನಯಸಂಪನ್ನೇ

ಗೀತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎರಡು ತುದಿಗಳಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ವಾಂಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶ್ವಪಾಕನ ನಡುವೆ ಕರ್ಮದ ಭೇದ, ಹಸು, ಆನೆ, ನಾಯಿಯ ನಡುವೆ ಜಾತಿಯ (ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗದ) ಭೇದ. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಅಂತರಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಜ್ಞಾನಿ ಕಾಣುವುದು ಒಂದೇ ಸಮವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು.

This is among the most quoted verses of the Gita. Sridhara Swami notes that the list is chosen deliberately from two extremes. Between the learned brahmana and the dog-cooker the difference is of conduct; among the cow, the elephant and the dog it is of species. Across such great gaps, the knower sees the one even Brahman.

‘ಶ್ವಪಾಕ’ ಎಂಬ ಪದ ಇಂದಿನ ಓದುಗರಿಗೆ ಕಸಿವಿಸಿ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅದು ಆಗಿನ ಸಮಾಜ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬದಲಿಸದೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕದ ಒತ್ತು ಆ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ದಾಟಿ ಕಾಣುವ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ.

The word ‘shvapaka’, dog-cooker, may trouble today’s reader. It names the people whom society of that time placed at the very bottom. We have given the meaning of the verse unaltered. But the verse’s weight falls not on that ranking but on the equal vision that sees past it.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಐದನ್ನು ಗುಣಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ: ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಾಜಸ ಹಸು, ತಾಮಸ ಆನೆ ಮೊದಲಾದವು. ಜ್ಞಾನಿ ಕಾಣುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಈ ಯಾವ ಗುಣದಿಂದಲೂ ಅದರ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದಲೂ ಮುಟ್ಟಲ್ಪಡದ, ಒಂದೇ ಆದ, ವಿಕಾರವಿಲ್ಲದ ತತ್ತ್ವ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಸಮತೆ ಆತ್ಮಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ: ಆಕಾರದ ವೈಷಮ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯದು, ಆತ್ಮ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜ್ಞಾನವೇ ಆಕಾರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಮ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ರೂಪಗಳ ಸಮತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನದ ಸಾಧನ.

Shankara sees the five as a scale of qualities: the sattvic brahmana, the rajasic cow, the tamasic elephant and so on. The Brahman the knower sees is untouched by any of these qualities or their impressions, one and changeless. For Ramanuja the sameness lies in the nature of selves: inequality of form belongs to prakriti, while the self everywhere has knowledge as its form and so is the same. For Madhva, seeing the sameness of the Lord’s forms everywhere is a means to direct knowledge.

ಗೌತಮ ಧರ್ಮಸೂತ್ರದ ಒಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರೂ ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ: ಗೌರವ ಮತ್ತು ದಾನದಲ್ಲಿ ಸಮರನ್ನು ಅಸಮರಂತೆ, ಅಸಮರನ್ನು ಸಮರಂತೆ ಕಾಣುವುದು ದೋಷ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿದೆ.

Shankara and Sridhara Swami both raise a rule of the Gautama Dharmasutra as an objection here: in honouring and giving, treating equals as unequal or unequals as equal is a fault. The answer comes in the next verse.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಮೊದಲು ನೋಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು, ಬಂದವರ ಅಂತಸ್ತು, ಜಾತಿ, ಉಡುಪು ಅಲ್ಲ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಗಳು ಹೇಳುವುದೂ ಇದನ್ನೇ.

In a hospital emergency room, who is seen first should be decided by how serious the illness is, not by the status, caste or clothes of the person who comes. Codes of medical ethics say the same.

ಆದರೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಎದುರು ಕುಳಿತವರು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವರಲ್ಲೂ ನಮ್ಮಂತೆಯೇ ನೋವು, ಭಯ, ಆಸೆ ಇರುವ ಒಂದು ಜೀವವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅದು ಸಹಜವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನೋಟಕ್ಕೆ ಗೀತೆ ಕೊಡುವ ಹೆಸರು ಪಾಂಡಿತ್ಯ.

But equal vision does not come from rules alone. It becomes natural when, whoever sits before us, we see in them a life with pain, fear and hope just like ours. The Gita’s name for that way of seeing is wisdom.