ಭಗವದ್ಗೀತೆ 5.14 ಅರ್ಥ: ನ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ನ ಕರ್ಮಾಣಿ

ಇಲ್ಲಿನ ‘ಪ್ರಭು’ ಯಾರು ಎಂಬಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ದೇಹಧಾರಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭು ಎಂದು ಕೆಲವರು, ಈಶ್ವರ ಎಂದು ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪದಶಃ ಅರ್ಥದಲ್ಲೂ ಎರಡನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

The commentators part ways over who the ‘lord’ here is. Some read him as the embodied one of the last verse, others as the Lord of all. So the word-by-word meaning gives both.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಪ್ರಭು’ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ. ಆತ್ಮ ತಾನಾಗಿ ‘ಮಾಡು’ ಎಂದು ಕರ್ತೃತ್ವ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ರಥ, ಮಡಕೆ, ಅರಮನೆಯಂಥ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಫಲದ ಜೊತೆ ಜೋಡಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಮಾಡುವುದು ಯಾರು? ‘ಸ್ವಭಾವ’, ಅಂದರೆ ಅವಿದ್ಯೆಯ ರೂಪದ ಪ್ರಕೃತಿ, ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ‘ದೈವೀ ಹ್ಯೇಷಾ’ ಮಾಯೆ.

For Shankara the lord is the self. The self does not of itself create doership by saying ‘act’, does not create works such as chariots, pots and palaces, and does not join anyone to their fruit. Who acts, then? ‘Svabhava’, ‘nature’: prakriti in the form of ignorance, the divine maya spoken of in the seventh chapter.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರಭು ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತ, ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ವಶನಲ್ಲದ ಆತ್ಮ. ಆದರೆ ‘ಸ್ವಭಾವ’ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಾಸನೆ: ಅನಾದಿ ಕಾಲದ ಕರ್ಮದಿಂದ ದೇವ, ಮನುಷ್ಯ ಮೊದಲಾದ ದೇಹಗಳ ಜೊತೆ ಬಂದ ಅಭಿಮಾನದ ಸಂಸ್ಕಾರ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಜೀವ ಜಡ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ‘ಪ್ರಭು’, ಆದರೆ ವಸ್ತುತಃ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡುವವನಲ್ಲ.

For Ramanuja too the lord is the self standing in its natural form, not subject to karma. But for him ‘svabhava’ is the latent impression of prakriti: the ingrained identification with bodies such as god and human that has come from beginningless karma. For Madhva the jiva is ‘lord’ only in relation to the insentient body; in truth it is not an independent doer.

ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪ್ರಭುವನ್ನು ಈಶ್ವರ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೌಷೀತಕೀ ಶ್ರುತಿ ಈಶ್ವರನೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವನಿಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಪಾಪದ ಸಂಬಂಧ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವದ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವದ ಸ್ವಭಾವವಾದ ಅವಿದ್ಯೆಯೇ ಅದನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಉತ್ತರ.

Sridhara Swami reads the lord as God, and faces a hard question. The Kaushitaki scripture says it is the Lord who makes one do good and bad actions. Would he not then be partial, and touched by merit and sin? No, he answers, because he does not create the jiva’s doership. The jiva’s own nature, ignorance, drives it.

ಹಳೆಯ ಕಥೆಗಳು ಇದನ್ನು ಆಟವಾಗಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಬೆಣ್ಣೆ ತಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಎಂದೂ ಕದ್ದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ತಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟ ಊಟ ಮಾಡಿದ ದೂರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಎಂದೂ ತಿನ್ನಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ‘ನಾನು ಮಾಡುವವನು’ ಎಂಬ ಭಾವ ಇಲ್ಲದಿರುವಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ.

Old stories put this playfully. Of Krishna, who took the butter, it is said that he never stole it; of the sage Durvasa, who ate the meal set before him, that he never ate. Where there is no sense of ‘I am the doer’, the deed does not cling to the one who did it.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

‘ಸ್ವಭಾವ’ ಎಂಬ ಪದ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತ. ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಹುಭಾಗ ವರ್ಷಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ, ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣ, ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಸಿವಾದಾಗ ಸಿಡುಕುವುದು, ನಿದ್ರೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಸಣ್ಣ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

The word ‘svabhava’, ‘nature’ or ‘temperament’, is familiar to us. Much of how we react is shaped by years of habit, the atmosphere of our home and the state of our body. Snapping when hungry, losing patience after too little sleep, are small examples.

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಎರಡು ಲಾಭ. ನಮ್ಮದೇ ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ‘ಇದೇ ನಾನು’ ಎಂದು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇತರರ ಕೋಪವನ್ನೂ ಅವರ ಇಡೀ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Knowing this brings two gains. We stop clutching every reaction of our own as ‘this is who I am’. And we stop judging another person’s anger as the whole of their character.

ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರವಿದೆ. ‘ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗ’ದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವವನು ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ: ‘ನಾನು ಮಾಡಿದೆ’. ‘ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗ’ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ: ‘ಮಾಡಲಾಯಿತು’. ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರದ, ನಮ್ಮ ಅಪರಾಧಭಾವದ ಬಹುಪಾಲು ಮೊದಲ ರೂಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗ’ ನಾವು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಜಾಗವಲ್ಲ; ಅದು ನೆನಪಿಸುವುದು ಇಷ್ಟೇ: ಆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೊಬ್ಬರದೇ ಪಾಲು ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು.

Grammar has a picture for this verse. In kartari prayoga, the active voice, the doer stands first: ‘I did it’. In karmani prayoga, the passive, the deed stands first: ‘it was done’. Much of our pride, and much of our guilt, lives in the first form. The passive is no hiding place for what we did; it only reminds us how little of it was ours alone.