ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಹದಿನಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ: ದೈವಾಸುರ ಸಂಪದ್ವಿಭಾಗ ಯೋಗ
ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುವ ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತು, ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವ ಆಸುರೀ ಸಂಪತ್ತು, ಆಸುರ ದೃಷ್ಟಿಯ ಚಿತ್ರ, ಕಾಮ ಕ್ರೋಧ ಲೋಭಗಳೆಂಬ ನರಕದ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ದಾರಿದೀಪ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯ ಇಲ್ಲಿವೆ.
ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದರ ಪದಶಃ ಅರ್ಥದ ಪುಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆ ಪುಟಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಅಭಯಂ ಸತ್ತ್ವಸಂಶುದ್ಧಿರ್ಜ್ಞಾನಯೋಗವ್ಯವಸ್ಥಿತಿಃ।
ದಾನಂ ದಮಶ್ಚ ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಸ್ತಪ ಆರ್ಜವಮ್ ॥ 1 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.1ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →2ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯಮಕ್ರೋಧಸ್ತ್ಯಾಗಃ ಶಾಂತಿರಪೈಶುನಮ್।
ದಯಾ ಭೂತೇಷ್ವಲೋಲುಪ್ತ್ವಂ ಮಾರ್ದವಂ ಹ್ರೀರಚಾಪಲಮ್ ॥ 2 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.2ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →3ತೇಜಃ ಕ್ಷಮಾ ಧೃತಿಃ ಶೌಚಮದ್ರೋಹೋ ನಾತಿಮಾನಿತಾ।
ಭವಂತಿ ಸಂಪದಂ ದೈವೀಮಭಿಜಾತಸ್ಯ ಭಾರತ ॥ 3 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.3ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →4ದಂಭೋ ದರ್ಪೋಽಭಿಮಾನಶ್ಚ ಕ್ರೋಧಃ ಪಾರುಷ್ಯಮೇವ ಚ।
ಅಜ್ಞಾನಂ ಚಾಭಿಜಾತಸ್ಯ ಪಾರ್ಥ ಸಂಪದಮಾಸುರೀಮ್ ॥ 4 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.4ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →5ದೈವೀ ಸಂಪದ್ವಿಮೋಕ್ಷಾಯ ನಿಬಂಧಾಯಾಸುರೀ ಮತಾ।
ಮಾ ಶುಚಃ ಸಂಪದಂ ದೈವೀಮಭಿಜಾತೋಽಸಿ ಪಾಂಡವ ॥ 5 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.5ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →6ದ್ವೌ ಭೂತಸರ್ಗೌ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿಂದೈವ ಆಸುರ ಏವ ಚ।
ದೈವೋ ವಿಸ್ತರಶಃ ಪ್ರೋಕ್ತ ಆಸುರಂ ಪಾರ್ಥ ಮೇ ಶೃಣು ॥ 6 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.6ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →7ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೃತ್ತಿಂ ಚ ಜನಾ ನ ವಿದುರಾಸುರಾಃ।
ನ ಶೌಚಂ ನಾಪಿ ಚಾಚಾರೋ ನ ಸತ್ಯಂ ತೇಷು ವಿದ್ಯತೇ ॥ 7 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.7ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →8ಅಸತ್ಯಮಪ್ರತಿಷ್ಠಂ ತೇ ಜಗದಾಹುರನೀಶ್ವರಮ್।
ಅಪರಸ್ಪರಸಂಭೂತಂ ಕಿಮನ್ಯತ್ಕಾಮಹೈತುಕಮ್ ॥ 8 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.8ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →9ಏತಾಂ ದೃಷ್ಟಿಮವಷ್ಟಭ್ಯ ನಷ್ಟಾತ್ಮಾನೋಽಲ್ಪಬುದ್ಧಯಃ।
ಪ್ರಭವಂತ್ಯುಗ್ರಕರ್ಮಾಣಃ ಕ್ಷಯಾಯ ಜಗತೋಽಹಿತಾಃ ॥ 9 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.9ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →10ಕಾಮಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದುಷ್ಪೂರಂ ದಂಭಮಾನಮದಾನ್ವಿತಾಃ।
ಮೋಹಾದ್ಗೃಹೀತ್ವಾಸದ್ಗ್ರಾಹಾನ್ಪ್ರವರ್ತಂತೇಽಶುಚಿವ್ರತಾಃ ॥ 10 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.10ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →11ಚಿಂತಾಮಪರಿಮೇಯಾಂ ಚ ಪ್ರಲಯಾಂತಾಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ।
ಕಾಮೋಪಭೋಗಪರಮಾ ಏತಾವದಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತಾಃ ॥ 11 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.11ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →12ಆಶಾಪಾಶಶತೈರ್ಬದ್ಧಾಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧಪರಾಯಣಾಃ।
ಈಹಂತೇ ಕಾಮಭೋಗಾರ್ಥಮನ್ಯಾಯೇನಾರ್ಥಸಂಚಯಾನ್ ॥ 12 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.12ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →13ಇದಮದ್ಯ ಮಯಾ ಲಬ್ಧಮಿಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯೇ ಮನೋರಥಮ್।
ಇದಮಸ್ತೀದಮಪಿ ಮೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಪುನರ್ಧನಮ್ ॥ 13 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.13ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →14ಅಸೌ ಮಯಾ ಹತಃ ಶತ್ರುರ್ಹನಿಷ್ಯೇ ಚಾಪರಾನಪಿ।
ಈಶ್ವರೋಽಹಮಹಂ ಭೋಗೀ ಸಿದ್ಧೋಽಹಂ ಬಲವಾನ್ಸುಖೀ ॥ 14 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.14ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →15ಆಢ್ಯೋಽಭಿಜನವಾನಸ್ಮಿ ಕೋಽನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಸದೃಶೋ ಮಯಾ।
ಯಕ್ಷ್ಯೇ ದಾಸ್ಯಾಮಿ ಮೋದಿಷ್ಯ ಇತ್ಯಜ್ಞಾನವಿಮೋಹಿತಾಃ ॥ 15 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.15ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →16ಅನೇಕಚಿತ್ತವಿಭ್ರಾಂತಾ ಮೋಹಜಾಲಸಮಾವೃತಾಃ।
ಪ್ರಸಕ್ತಾಃ ಕಾಮಭೋಗೇಷು ಪತಂತಿ ನರಕೇಽಶುಚೌ ॥ 16 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.16ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →17ಆತ್ಮಸಂಭಾವಿತಾಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಧನಮಾನಮದಾನ್ವಿತಾಃ।
ಯಜಂತೇ ನಾಮಯಜ್ಞೈಸ್ತೇ ದಂಭೇನಾವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ॥ 17 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.17ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →18ಅಹಂಕಾರಂ ಬಲಂ ದರ್ಪಂ ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ।
ಮಾಮಾತ್ಮಪರದೇಹೇಷು ಪ್ರದ್ವಿಷಂತೋಽಭ್ಯಸೂಯಕಾಃ ॥ 18 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.18ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →19ತಾನಹಂ ದ್ವಿಷತಃ ಕ್ರೂರಾನ್ಸಂಸಾರೇಷು ನರಾಧಮಾನ್।
ಕ್ಷಿಪಾಮ್ಯಜಸ್ರಮಶುಭಾನಾಸುರೀಷ್ವೇವ ಯೋನಿಷು ॥ 19 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.19ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →20ಆಸುರೀಂ ಯೋನಿಮಾಪನ್ನಾ ಮೂಢಾ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮನಿ।
ಮಾಮಪ್ರಾಪ್ಯೈವ ಕೌಂತೇಯ ತತೋ ಯಾಂತ್ಯಧಮಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 20 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.20ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →21ತ್ರಿವಿಧಂ ನರಕಸ್ಯೇದಂ ದ್ವಾರಂ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಃ।
ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭಸ್ತಸ್ಮಾದೇತತ್ತ್ರಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ 21 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.21ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →22ಏತೈರ್ವಿಮುಕ್ತಃ ಕೌಂತೇಯ ತಮೋದ್ವಾರೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ನರಃ।
ಆಚರತ್ಯಾತ್ಮನಃ ಶ್ರೇಯಸ್ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 22 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.22ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →23ಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ವರ್ತತೇ ಕಾಮಕಾರತಃ।
ನ ಸ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ನೋತಿ ನ ಸುಖಂ ನ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 23 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.23ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →24ತಸ್ಮಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ತೇ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ।
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನೋಕ್ತಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ ॥ 24 ॥ಶ್ಲೋಕ 16.24ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →
ॐ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ದೈವಾಸುರಸಂಪದ್ವಿಭಾಗಯೋಗೋ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ದೈವಾಸುರ ಸಂಪದ್ವಿಭಾಗ ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ
ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಅರಿತವನು ಕೃತಕೃತ್ಯ ಎಂದು ಮುಗಿದಿತ್ತು. ಆ ಅರಿವಿಗೆ ಯಾರು ಅರ್ಹರು, ಅದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಇದು ‘ಸಂಪತ್ತು’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ: ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಆಸುರೀ ಸಂಪತ್ತು.
ದೈವೀ ಗುಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನಿರ್ಭಯತೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಅತಿ ಅಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆಸುರೀ ಸ್ವಭಾವದವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಧ್ಯಾಯ ಅವರದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ: ‘ಇದನ್ನು ಇಂದು ಪಡೆದೆ, ನಾನೇ ಒಡೆಯ, ನನಗೆ ಸಮರು ಯಾರು.’ ಕೊನೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಎಂಬ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ದಾರಿದೀಪವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ನಡೆ
- ಶ್ಲೋಕ 1 ರಿಂದ 3: ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತಿನ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಗುಣಗಳು.
- ಶ್ಲೋಕ 4 ರಿಂದ 6: ಆಸುರೀ ಗುಣಗಳು, ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಗೆ, ಆಸುರೀ ಬಂಧನಕ್ಕೆ, ‘ದುಃಖಿಸಬೇಡ, ನೀನು ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತಿನವನು.’
- ಶ್ಲೋಕ 7 ರಿಂದ 12: ಆಸುರ ದೃಷ್ಟಿ, ಅದರಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಮ, ಚಿಂತೆ, ಅನ್ಯಾಯದ ಗಳಿಕೆ.
- ಶ್ಲೋಕ 13 ರಿಂದ 18: ಅವರ ಮನೋರಾಜ್ಯ, ಡಂಭದ ಯಜ್ಞಗಳು, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿರುವ ಭಗವಂತನ ದ್ವೇಷ.
- ಶ್ಲೋಕ 19 ಮತ್ತು 20: ಆ ದಾರಿಯ ಫಲ, ಕೆಳಗಿನ ಗತಿ.
- ಶ್ಲೋಕ 21 ರಿಂದ 24: ನರಕದ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಅವುಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ, ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಪ್ರಮಾಣ.
ಆಸುರ ಸ್ವಭಾವದ ತಿರುಳು: ಆಚಾರ್ಯರ ದೃಷ್ಟಿಗಳು
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ದೈವೀ ಗುಣಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹಾರದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರೋಧದಂಥ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳ ಮೂಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಆಸುರ ಸ್ವಭಾವದ ತಿರುಳನ್ನು ‘ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಲೇ, ದೈವದಿಂದಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಭಗವಂತನ ಆಜ್ಞೆಯ ಅನುಸರಣೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ಯವೂ ಆಧಾರವೂ ಈಶ್ವರನೂ ವಿಷ್ಣುವೇ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವುದನ್ನೇ ಆಸುರ ದೃಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಆಸುರ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಲೋಕಾಯತರ ಭೌತವಾದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥ ಸರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಈ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ
ಮೂಲ ಪಾಠ ಗೀತಾ ಪ್ರೆಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯದು. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಅಂಟಿಸಲು ಅಲ್ಲ, ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಯಾವುದನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ನೋಡಲು ಓದಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಪುಟಗಳ ಆಶಯ. 16.19 ರ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾರದೇ ಹುಟ್ಟು, ಕಾಯಿಲೆ, ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಅಥವಾ ಬಡತನವನ್ನು ‘ಶಿಕ್ಷೆ’ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ಕೊಡಲು ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರವಿದೆ.
‘ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ’ ಭಾಗ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ: ಸತ್ಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಮಾತು, ಹೀಯಾಳಿಕೆ, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಆತಂಕ, ಸಾಲದ ಸುಳಿ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಮದ್ಯ, ಔಷಧವನ್ನು ತಾವೇ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ತಪ್ಪು. ಆರೋಗ್ಯದ ಮಾತುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೇ ಸರಿ.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ