ಶಿವಪೂಜೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಜಪಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಹೇಳುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ ಇದು. ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಐದು ಮುಖಗಳ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳ ಶಿವನ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇದು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಕೆಲಸ ದೇವರ ರೂಪವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು. ಆ ರೂಪದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸು ನೆಲೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಜಪ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಧ್ಯಾಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಮಹೇಶಂ ರಜತಗಿರಿನಿಭಂ ಚಾರುಚಂದ್ರಾವತಂಸಂ
ರತ್ನಾಕಲ್ಪೋಜ್ಜ್ವಲಾಂಗಂ ಪರಶುಮೃಗವರಾಭೀತಿಹಸ್ತಂ ಪ್ರಸನ್ನಮ್ ।
ಪದ್ಮಾಸೀನಂ ಸಮಂತಾತ್ ಸ್ತುತಮಮರಗಣೈರ್ವ್ಯಾಘ್ರಕೃತ್ತಿಂ ವಸಾನಂ
ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂ ವಿಶ್ವಬೀಜಂ ನಿಖಿಲಭಯಹರಂ ಪಂಚವಕ್ತ್ರಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಮ್ ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं
रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् ।
पद्मासीनं समन्तात् स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं
विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम् ॥
ಶ್ಲೋಕ (IAST)
dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucandrāvataṃsaṃ
ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam |
padmāsīnaṃ samantāt stutamamaragaṇairvyāghrakṛttiṃ vasānaṃ
viśvādyaṃ viśvabījaṃ nikhilabhayaharaṃ pañcavaktraṃ trinetram ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಧ್ಯಾಯೇತ್ ನಿತ್ಯಮ್ (ध्यायेत् नित्यम्, dhyāyet nityam) = ದಿನವೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು (one should meditate daily)
- ಮಹೇಶಮ್ (महेशम्, maheśam) = ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು (on Mahesha)
- ರಜತಗಿರಿನಿಭಮ್ (रजतगिरिनिभम्, rajatagirinibham) = ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವವನನ್ನು (shining like a silver mountain)
- ಚಾರುಚಂದ್ರಾವತಂಸಮ್ (चारुचन्द्रावतंसम्, cārucandrāvataṃsam) = ಸುಂದರ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲೆಯ ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನನ್ನು (wearing the lovely moon as a crest ornament)
- ರತ್ನಾಕಲ್ಪೋಜ್ಜ್ವಲಾಂಗಮ್ (रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गम्, ratnākalpojjvalāṅgam) = ರತ್ನಾಭರಣಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ದೇಹದವನನ್ನು (his body bright with jewelled ornaments)
- ಪರಶುಮೃಗವರಾಭೀತಿಹಸ್ತಮ್ (परशुमृगवराभीतिहस्तम्, paraśumṛgavarābhītihastam) = ಕೊಡಲಿ, ಜಿಂಕೆ, ವರ ಮತ್ತು ಅಭಯ ಇರುವ ಕೈಗಳವನನ್ನು (whose hands hold an axe and a deer and show boon and fearlessness)
- ಪ್ರಸನ್ನಮ್ (प्रसन्नम्, prasannam) = ಪ್ರಸನ್ನನಾದವನನ್ನು (serene and gracious)
- ಪದ್ಮಾಸೀನಮ್ (पद्मासीनम्, padmāsīnam) = ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತವನನ್ನು (seated on a lotus)
- ಸಮಂತಾತ್ ಸ್ತುತಮ್ ಅಮರಗಣೈಃ (समन्तात् स्तुतम् अमरगणैः, samantāt stutam amaragaṇaiḥ) = ಸುತ್ತಲೂ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವವನನ್ನು (praised by the gods all around)
- ವ್ಯಾಘ್ರಕೃತ್ತಿಂ ವಸಾನಮ್ (व्याघ्रकृत्तिं वसानम्, vyāghrakṛttiṃ vasānam) = ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಉಟ್ಟವನನ್ನು (clad in a tiger skin)
- ವಿಶ್ವಾದ್ಯಮ್ (विश्वाद्यम्, viśvādyam) = ಜಗತ್ತಿಗೂ ಮೊದಲಿನವನನ್ನು (who was before the universe)
- ವಿಶ್ವಬೀಜಮ್ (विश्वबीजम्, viśvabījam) = ಜಗತ್ತಿನ ಬೀಜವಾದವನನ್ನು (the seed of the universe)
- ನಿಖಿಲಭಯಹರಮ್ (निखिलभयहरम्, nikhilabhayaharam) = ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವವನನ್ನು (who removes all fear)
- ಪಂಚವಕ್ತ್ರಮ್ (पञ्चवक्त्रम्, pañcavaktram) = ಐದು ಮುಖಗಳವನನ್ನು (five faced)
- ತ್ರಿನೇತ್ರಮ್ (त्रिनेत्रम्, trinetram) = ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳವನನ್ನು (three eyed)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಸುಂದರ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ, ರತ್ನಾಭರಣಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ದೇಹದ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ವರ ಮತ್ತು ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ತೋರುವ, ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ದಿನವೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅವನು ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ, ಸುತ್ತಲೂ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಉಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಜಗತ್ತಿಗೂ ಮೊದಲಿನವನು, ಜಗತ್ತಿನ ಬೀಜ, ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವವನು, ಐದು ಮುಖಗಳ ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳ ಶಿವ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One should meditate daily on Mahesha, who shines like a silver mountain, wears the lovely moon on his head, whose body is bright with jewelled ornaments, who holds an axe and a deer, shows the gestures of boon and fearlessness, and is serene. He is seated on a lotus, praised by the gods all around, and clad in a tiger skin. He is before the universe and its seed, the remover of all fear, five faced and three eyed.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆAbout this verse
ಇದರ ಛಂದಸ್ಸು ಸ್ರಗ್ಧರಾ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳು. ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರ ಜಪದ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ.
The metre is sragdhara, twenty one syllables to a line. It is used as the dhyana verse in the procedure for chanting the five syllable mantra. Its original source is hard to fix with certainty.
ಐದು ಮುಖಗಳು ಸದ್ಯೋಜಾತ, ವಾಮದೇವ, ಅಘೋರ, ತತ್ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಈಶಾನ ಎಂಬ ಶಿವನ ಐದು ರೂಪಗಳು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತತ್ಪುರುಷಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ ಎಂಬ ಶಿವ ಗಾಯತ್ರೀ ಈ ಐದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು.
Tradition takes the five faces as Shiva’s five forms: Sadyojata, Vamadeva, Aghora, Tatpurusha and Ishana. The Shiva gayatri, tatpurushaya vidmahe, belongs to one of these faces.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಧ್ಯಾನ ಎಂದಾಗ ಅನೇಕರಿಗೆ ಖಾಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಬೇರೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋದರೆ, ಅಲೆಯುವ ಮನಸ್ಸು ತಾನಾಗಿಯೇ ಒಂದೆಡೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
For many people meditation suggests an empty mind. This verse shows another way. If we slowly picture a form from head to foot, the wandering mind settles in one place by itself.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ