ಭಗವದ್ಗೀತೆ 9.34 ಅರ್ಥ: ಮನ್ಮನಾ ಭವ ಮದ್ಭಕ್ತೋ

ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಆಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅರವತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ (18.65) ಪದಶಃ ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯ ಕೊನೆಯ ಉಪದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಭಜನೆಯ ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

The last verse of the chapter holds its essence in four commands. Its first line returns word for word as verse 18.65, there as part of the Gita’s final teaching. Sridhara Swami says this verse closes the chapter by showing the manner of worship.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮತ್ಪರಾಯಣ’ವನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ನಾನೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮ, ಪರಮ ಗತಿ, ಪರಮ ಆಶ್ರಯ. ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ನೀನು ಅಂಥ ನನ್ನನ್ನೇ ಸೇರುವೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮನ್ಮನಾ ಭವ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಗೆ ಭಗವಂತನ ರೂಪದ ದೀರ್ಘ ವರ್ಣನೆಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಕಮಲದ ದಳದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಶುಭ್ರವಾದ ನೀಲಮೇಘದ ಬಣ್ಣ, ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರು ಒಮ್ಮೆಗೇ ಉದಯಿಸಿದಂಥ ತೇಜಸ್ಸು, ನಾಲ್ಕು ಬಾಹುಗಳು, ಹೊಳೆಯುವ ಪೀತಾಂಬರ, ಕಿರೀಟ, ಮಕರಕುಂಡಲ. ಅಂಥವನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯ ಧಾರೆಯಂತೆ ಮುರಿಯದೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅರ್ಥ. ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಇದೇ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಶೇಷಣಗಳಾಗಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

Shankara explains ‘matparayana’: I am the Self of all beings, the highest goal, the final refuge, and you, with me as your highest aim, will come to me as I am. Ramanuja gives a long description of the Lord’s form for the two words ‘manmana bhava’: wide, spotless eyes like lotus petals, the hue of a clear dark rain cloud, a radiance like a thousand suns risen at once, four arms, a shining yellow garment, crown and makara earrings. His sense is: fix your mind on such a one, unbroken like a stream of oil. The three commands that follow he explains as qualifying this same state of mind. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ನಾಲ್ಕು ಆಜ್ಞೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ನಾಲ್ಕು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ: ಮನಸ್ಸಿಡುವುದು ಯೋಚನೆಯ ಮಟ್ಟ, ಭಕ್ತಿ ಭಾವದ ಮಟ್ಟ, ಪೂಜೆ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಟ್ಟ, ನಮಸ್ಕಾರ ದೇಹದ ಮಟ್ಟ. ಇಡೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಅರ್ಪಣೆಗೆ ಕರೆಯುವ ಶ್ಲೋಕ ಇದು.

The four commands touch four dimensions of a person: fixing the mind is the level of thought, devotion the level of feeling, worship the level of action and bowing the level of the body. This verse calls the whole person to the offering.

ದಿನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪಠಣ, ಒಂದು ನಮಸ್ಕಾರ, ಆ ದಿನದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ, ಇದು ನಾಲ್ಕನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಸರಳ ದಾರಿ. ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪಾಠ ಹೀಗೆಯೇ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.

A few minutes at the start of the day reciting this verse, a single bow, and the resolve to do the day’s work as an offering: this is a simple way to practise all four together. This is how the teaching of the ninth chapter comes down into daily life.