ಭಗವದ್ಗೀತೆ 4.19 ಅರ್ಥ: ಯಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಸಮಾರಂಭಾಃ

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಒಗಟನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಬಿಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಪಂಡಿತ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ: ಓದಿದವನಲ್ಲ, ಕರ್ಮ ಸುಟ್ಟುಹೋದವನು.

Madhva notes that from here five verses unpack the riddle of the previous verse. The word ‘pandita’, learned, gains a new sense here: not one who has read much, but one whose actions have been burnt.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಅಂಥವನ ಕೆಲಸಗಳು ಕೇವಲ ಚೇಷ್ಟೆಗಳು. ಅವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿಸಿದರೆ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ, ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾದರೆ ದೇಹ ಉಳಿಯುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಕರ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುವ ಜ್ಞಾನವೇ ಅಗ್ನಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪ ಎರಡೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ.

For Shankara, the doings of such a person are mere movements. If he continues working in the world, it is for the holding together of the world; if he has renounced, it is only as much as keeps the body alive. The knowledge that sees inaction in action is itself the fire, and in it both merit and demerit burn away.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಸಂಕಲ್ಪ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು. ಅದಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಆತ್ಮದ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನ ಹಳೆಯ ಕರ್ಮಗಳು ಕರ್ಮದೊಳಗಿನ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನದ ಆಕಾರ ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

Ramanuja gives ‘sankalpa’ a specific sense: thinking of the self as one with prakriti and its qualities. When one acts without that, contemplating the self as distinct from prakriti, one’s old karma burns in the fire of knowledge within the action. That, he says, is how action can take the form of knowledge.

ಎರಡು ಪದಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಕಾಮ ಎಂದರೆ ಬಯಕೆ, ಸಂಕಲ್ಪ ಎಂದರೆ ಆ ಬಯಕೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಕಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಕಾಮದ ಕಾರಣ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

The difference between the two words is worth noting. Kama is desire; sankalpa is the plan the mind builds for that desire. Shankara in fact calls sankalpa the cause of desire.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಬಯಕೆ ಒಂದು ಕಿಡಿ, ಸಂಕಲ್ಪ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾಕುವ ಕಟ್ಟಿಗೆ. ‘ಹೀಗಾದರೆ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ನನಗೆ ಇದು ಸಿಗುತ್ತದೆ’ ಎಂಬ ಮನಸ್ಸಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಭಾರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

Desire is a spark; sankalpa is the firewood we pile on it. The mind’s reckoning, ‘if this happens then that follows, and then I shall get this’, is what makes work heavy.

ಆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಎದುರಿನ ಕೆಲಸವನ್ನಷ್ಟೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕ್ಷಣಗಳು ನಮಗೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಆ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹಗುರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

We too have moments when we set that reckoning aside and do only the work in front of us, fully. If we notice how light the work feels in those moments, the meaning of this verse comes a little closer.