ಭಗವದ್ಗೀತೆ 4.23 ಅರ್ಥ: ಗತಸಂಗಸ್ಯ ಮುಕ್ತಸ್ಯ

ಹದಿನೆಂಟರಿಂದ ಶುರುವಾದ ‘ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಕರ್ಮ’ದ ವಿವರಣೆಗೆ ಇದು ಮುಕ್ತಾಯ, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಯಜ್ಞದ ವಿವರಣೆಗೆ ಬಾಗಿಲು. ‘ಪ್ರವಿಲೀಯತೇ’ ಎಂದರೆ ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವಂತೆ ಕರಗಿಹೋಗುವುದು.

This closes the explanation of ‘inaction in action’ that began at verse 18, and opens the door to the account of sacrifice that follows. ‘Praviliyate’ means to dissolve away, as salt dissolves in water.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಸಮಗ್ರ’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ಸಹ ಅಗ್ರೇಣ’, ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಫಲದೊಂದಿಗೆ ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಫಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಮುಕ್ತ’ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ಅಧರ್ಮಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದವನು.

Shankara unpacks ‘samagram’ as ‘saha agrena’, together with its fruit. Not only the action but the fruit it was to produce is destroyed. ‘Free’ means released from the bondage of merit and demerit.

ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಯಜ್ಞಾಯ’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗಾಗಿ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗಾರೂಢನ ವಿಷಯದಲ್ಲಾದರೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ. ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕರ್ಮ ತನ್ನ ವಾಸನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಕರ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ.

Sridhara Swami reads ‘for the sake of sacrifice’ as ‘for the sake of the Supreme Lord’. In the case of one established in yoga, it means for protecting sacrifice, that is, for the holding together of the world. Either way, action together with its latent impressions becomes non-action.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಕರಗುವುದು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಹಳೆಯ ಕರ್ಮ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಆತ್ಮದ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಹೇಳಲಾಯಿತು, ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಇಡೀ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸಂಬಂಧ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮುಕ್ತ’ ಎಂದರೆ ಶರೀರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದವನು, ‘ಜ್ಞಾನಾವಸ್ಥಿತಚೇತಸ್’ ಎಂದರೆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

For Ramanuja, what dissolves is the old karma that causes bondage. Up to here, he says, action was shown to take the form of knowledge through contemplating the self as distinct from prakriti; the next verse shows the whole of action as having the Supreme Brahman as its self. Madhva says ‘free’ means one with no sense of ownership of the body and the rest, and ‘mind established in knowledge’ means one who knows the Supreme Lord.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಒಂದು ಕೆಲಸ ಮುಗಿದ ಮೇಲೂ ಅದರ ನೆನಪು, ಹೆಮ್ಮೆ, ಅಳುಕು ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಯುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ‘ಉಳಿಕೆ’. ಅಂಟಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ಹೀಗೆ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನಂತೆ ಕರಗುತ್ತದೆ.

We know how, even after a piece of work is over, its memory, pride and unease stay with us for days. That is the ‘residue’. Work done without clinging does not linger like this; it dissolves like salt in water.

ದಿನದ ಕೊನೆಗೆ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಹಗುರವಾಗಿ ಹೋಗುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇದರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರೂಪ. ಕಠಿಣ ಪಾಳಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲು ಕಲಿಯುವುದು ಅನೇಕ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಾಧನೆ.

The habit of handing over the day’s work at its end and moving lightly to the next is a small form of this. For many doctors, learning to leave the mind at the hospital after a hard shift and go home is a long practice.