ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅಂತಕಾಲೇ ಚ ಮಾಮೇವ ಸ್ಮರನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಕಲೇವರಮ್।
ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಸ ಮದ್ಭಾವಂ ಯಾತಿ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ 5 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम्।
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥ 5 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram|
yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ || 5 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅಂತಕಾಲೇ ಚ ಮಾಮ್ ಏವ ಸ್ಮರನ್ (अन्तकाले च माम् एव स्मरन्, antakāle ca mām eva smaran) = ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನೇ ನೆನೆಯುತ್ತ (remembering me alone at the time of the end)
- ಕಲೇವರಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ (कलेवरं मुक्त्वा यः प्रयाति, kalevaraṃ muktvā yaḥ prayāti) = ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರು ಹೊರಡುತ್ತಾನೋ (who departs, leaving the body)
- ಸಃ ಮದ್ಭಾವಂ ಯಾತಿ (सः मद्भावं याति, saḥ madbhāvaṃ yāti) = ಅವನು ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ (he attains my being)
- ಅತ್ರ ಸಂಶಯಃ ನ ಅಸ್ತಿ (अत्र संशयः न अस्ति, atra saṃśayaḥ na asti) = ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ (there is no doubt about this)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನೇ ನೆನೆಯುತ್ತ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವವನು ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Whoever departs at the time of the end, leaving the body while remembering me alone, attains my being. Of this there is no doubt.
ಶ್ಲೋಕ 8.5ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 8.5
ಅರ್ಜುನನ ಏಳನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇದು ಉತ್ತರದ ಆರಂಭ. ‘ಮದ್ಭಾವ’, ನನ್ನ ಭಾವ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಆಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅದು ‘ವೈಷ್ಣವ ತತ್ತ್ವ’, ಪರಮೇಶ್ವರನ ಸ್ವರೂಪ.
This begins the answer to Arjuna’s seventh question. The word ‘madbhava’, my being, has different meanings among the acharyas. For Shankara it is the ‘vaishnava tattva’, the very nature of the Supreme Lord.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಮದ್ಭಾವ’ ಎಂದರೆ ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವ: ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ನೆನೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆ ರೀತಿಯ ಆಕಾರವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಭರತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಸಾವಿನ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೆನೆದ ರಾಜರ್ಷಿ ಭರತ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯಾದ.
For Ramanuja ‘madbhava’ means my nature: whatever one remembers at the end, and in whatever way, one takes on a form like it. He gives the example of Bharata: the royal sage who thought of a deer at the moment of death became a deer in his next birth.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಮದ್ಭಾವ’ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಇರುವಿಕೆ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದ, ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಆನಂದದ ಸ್ಥಿತಿ. ಮುಕ್ತರ ಗತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮದ ಮಾತನ್ನು ಅವರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
For Madhva ‘madbhava’ is existence in the Lord, a state of boundless bliss without sorrow. He cites the Mokshadharma: the goal of the liberated is Brahman.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೆಲವರು ಭಯದಿಂದ ಓದುತ್ತಾರೆ: ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಹೆಸರು ನೆನಪಾಗದಿದ್ದರೆ? ಐಸಿಯುನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಔಷಧಗಳ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಹೋದವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕೊರಗುವುದುಂಟು.
Some read this verse with fear: what if the name of God does not come to mind at the last moment? Families of those who died unconscious in an ICU, under the effect of medicines, sometimes carry this question and grieve over it.
ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತವೆ: ಕೊನೆಯ ನೆನಪು ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರು ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು ಅಂಥ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂತ್ವನ ಕೊಡಬಹುದು.
The verses that follow answer this: remembrance at the end comes from what has been cultivated throughout life. For such families, remembering how their loved one lived may bring more comfort than worrying over the final moment.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ