ಭಗವದ್ಗೀತೆ 8.24 ಅರ್ಥ: ಅಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರಹಃ ಶುಕ್ಲಃ

ಇದು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೇಳುವ ‘ಅರ್ಚಿರಾದಿ ಮಾರ್ಗ’, ದೇವಯಾನ, ಬೆಳಕಿನ ದಾರಿ. ಛಾಂದೋಗ್ಯದ ಪಂಚಾಗ್ನಿವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರವಿದೆ, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಅದನ್ನೇ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ಜ್ಯೋತಿ’ಯನ್ನು ‘ಅರ್ಚಿಸ್’, ಜ್ವಾಲೆ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿ, ಇವೆಲ್ಲ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

This is the ‘path of light’, the devayana, the way of the gods described in the Upanishads. The Chandogya’s teaching of the five fires describes it in detail, and Ramanuja quotes it. Madhva glosses ‘jyotih’ as ‘archis’, flame, and says all these are presiding deities.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅಗ್ನಿ, ಜ್ಯೋತಿ, ಹಗಲು, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ, ಉತ್ತರಾಯಣ ಇವೆಲ್ಲ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಜೀವನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ದೇವತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಇದನ್ನು ‘ಕಾಲ’ ಎಂದಿತು, ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ತೋಪನ್ನು ‘ಮಾವಿನ ತೋಪು’ ಎನ್ನುವಂತೆ. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವರು ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸಕರು, ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮುಕ್ತರಾಗುವವರಿಗೆ ಹೋಗುವುದೂ ಬರುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ‘ಅವನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಮೇಲೇರುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

For Shankara fire, light, day, the bright fortnight and the northern course are all presiding deities who lead the soul along the path. Because deities of time are most numerous among them, the last verse called it ‘time’, just as a grove with mostly mango trees is called a mango grove. Those who go this way are worshippers of Brahman, who are liberated in stages. For those established in right vision who are liberated here itself there is neither going nor coming; the scripture says ‘his breaths do not depart’.

ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಚರ್ಚೆ ಇದೆ: ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಜ್ಞಾನಿಗೂ ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯ ಫಲ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಮಾನ. ಹಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಆ ಸೂತ್ರಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲೇ ಅರ್ಥಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

The fourth chapter of the Brahma Sutras also discusses this question, and concludes that even a knower who dies at night or during dakshinayana does not lose the fruit of his knowledge. Many commentators understand this verse in the light of those sutras.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಡುವ ಒಂದು ನೋವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು: ‘ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೋದವರಿಗೆ ಸದ್ಗತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ?’ ಈ ಚಿಂತೆ ದುಃಖದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾರವನ್ನು ಹೇರುತ್ತದೆ.

A painful question troubles some families: ‘will one who died in dakshinayana, at night, reach a good end?’ This worry lays another weight on top of grief.

ಆಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿನ ‘ಕಾಲ’ವನ್ನು ದಾರಿಯ ದೇವತೆಗಳೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳೂ ರಾತ್ರಿಯ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ಮರಣ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಒಟ್ಟು ಒತ್ತು ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡದ್ದರ ಮೇಲೆಯೇ ಇದೆ. ಸಾವಿನ ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ದೂಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

The acharyas understand the ‘time’ here as the deities of a path. The Brahma Sutras too say that death at night or in dakshinayana is no obstacle for the knower. The weight of the whole chapter rests on what is cultivated through life. Families need not blame themselves over the hour of a death.