ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ತ್ವನಾವೃತ್ತಿಮಾವೃತ್ತಿಂ ಚೈವ ಯೋಗಿನಃ।
ಪ್ರಯಾತಾ ಯಾಂತಿ ತಂ ಕಾಲಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭರತರ್ಷಭ ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः।
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
yatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ|
prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha || 23 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಭರತರ್ಷಭ (भरतर्षभ, bharatarṣabha) = ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ (O best of the Bharatas)
- ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ತು ಪ್ರಯಾತಾಃ ಯೋಗಿನಃ (यत्र काले तु प्रयाताः योगिनः, yatra kāle tu prayātāḥ yoginaḥ) = ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಟ ಯೋಗಿಗಳು (the time in which yogis who depart)
- ಅನಾವೃತ್ತಿಮ್ ಆವೃತ್ತಿಂ ಚ ಏವ ಯಾಂತಿ (अनावृत्तिम् आवृत्तिं च एव यान्ति, anāvṛttim āvṛttiṃ ca eva yānti) = ಮರಳದ ಗತಿಯನ್ನೂ ಮರಳುವ ಗತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ (go to non-return, and to return)
- ತಂ ಕಾಲಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ (तं कालं वक्ष्यामि, taṃ kālaṃ vakṣyāmi) = ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ (that time I shall tell)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಟ ಯೋಗಿಗಳು ಮರಳದ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಟವರು ಮರಳುತ್ತಾರೆ, ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The time in which yogis who depart go to non-return, and the time in which they return: that time I shall now tell you, O best of the Bharatas.
ಶ್ಲೋಕ 8.23ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 8.23
ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚಿತ ಭಾಗ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ: ಸಾವಿನ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಎರಡು ದಾರಿಗಳು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ‘ಕಾಲ’ ಪದವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಪಂಚಾಂಗದ ಸಮಯವೆಂದು ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
Here begins the most discussed part of the chapter: the time of death and the two paths that follow. But the acharyas do not take the word ‘kala’, time, only as a date in the almanac.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಇಲ್ಲಿ ‘ಕಾಲ’ ಎಂದರೆ ಮಾರ್ಗ. ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಗಲು, ಪಕ್ಷ, ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷಗಳ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಿಂದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ‘ಕಾಲ’ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ‘ಕಾಲ’ ಎಂಬ ಪದ ಮುಂದೆ ಬರುವ ಅಗ್ನಿ ಮೊದಲಾದವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Ramanuja says it directly: here ‘time’ means the path. Because most of the presiding deities along that path are those of the day, the fortnight, the month and the year, the path is called ‘time’. Madhva too sees here the presiding deities of time and the rest, and says that the word ‘time’ also stands for fire and the others named next.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಯೋಗಿನಃ’ ಪದದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ‘ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಂ’ (3.3) ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ. ಮರಳದವರು ಯೋಗಿಗಳು, ಮರಳುವವರು ಕರ್ಮಿಗಳು.
Shankara includes the performers of ritual action within the word ‘yoginah’, on the strength of the third chapter’s ‘karmayogena yoginam’ (3.3). Those who do not return are the yogis; those who return are the performers of ritual.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು’ ಎಂಬ ಮಾತು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಚಲಿತ. ಭೀಷ್ಮರು ಉತ್ತರಾಯಣಕ್ಕಾಗಿ ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದ ಕಥೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು.
The saying ‘it is good to go in uttarayana’ is very common among us. Everyone knows the story of Bhishma waiting on his bed of arrows for the northern course of the sun.
ಆದರೆ ಸಾವು ಯಾವ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಆಚಾರ್ಯರೇ ಇಲ್ಲಿನ ‘ಕಾಲ’ವನ್ನು ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಡುವುದು, ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲೋ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೋ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಕೊಡಬಹುದು. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇದೆ.
But in which month, at what hour, death comes is in no one’s hands. Remembering that the acharyas themselves read ‘time’ here as a path may comfort families who lost a loved one in dakshinayana or at night. There is more on this on the next verse’s page.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ