ಆಯುರ್ವೇದದ ದೇವತೆಯೆಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುವ ಧನ್ವಂತರಿಯ ಮಂತ್ರ ಇದು. ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತದ ಕಲಶ ಹಿಡಿದು ಹೊರಬಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವೇ ಧನ್ವಂತರಿ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿಯ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಮೂರ್ತಿ ಕಾಣುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಹಿಂದಿನ ತ್ರಯೋದಶಿಯನ್ನು ಧನ್ವಂತರಿ ಜಯಂತಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ರೂಢಿ ಇದೆ.
ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ ಧನ್ವಂತರಯೇ
ಅಮೃತಕಲಶಹಸ್ತಾಯ ಸರ್ವಾಮಯವಿನಾಶನಾಯ
ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥಾಯ ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣವೇ ನಮಃ ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय धन्वन्तरये
अमृतकलशहस्ताय सर्वामयविनाशनाय
त्रैलोक्यनाथाय श्रीमहाविष्णवे नमः ॥
ಶ್ಲೋಕ (IAST)
oṃ namo bhagavate vāsudevāya dhanvantaraye
amṛtakalaśahastāya sarvāmayavināśanāya
trailokyanāthāya śrīmahāviṣṇave namaḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಓಂ ನಮಃ (ॐ नमः, oṃ namaḥ) = ಓಂ, ನಮಸ್ಕಾರ (Om, salutations)
- ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ (भगवते वासुदेवाय, bhagavate vāsudevāya) = ಭಗವಂತನಾದ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ (to the blessed Lord Vasudeva)
- ಧನ್ವಂತರಯೇ (धन्वन्तरये, dhanvantaraye) = ಧನ್ವಂತರಿಗೆ (to Dhanvantari)
- ಅಮೃತಕಲಶಹಸ್ತಾಯ (अमृतकलशहस्ताय, amṛtakalaśahastāya) = ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತದ ಕಲಶ ಹಿಡಿದವನಿಗೆ (who holds the pot of nectar)
- ಸರ್ವಾಮಯವಿನಾಶನಾಯ (सर्वामयविनाशनाय, sarvāmayavināśanāya) = ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನಿಗೆ (destroyer of all diseases)
- ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥಾಯ (त्रैलोक्यनाथाय, trailokyanāthāya) = ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನಿಗೆ (lord of the three worlds)
- ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣವೇ ನಮಃ (श्रीमहाविष्णवे नमः, śrīmahāviṣṇave namaḥ) = ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ (salutations to Sri Mahavishnu)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಓಂ. ಭಗವಂತನಾದ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತದ ಕಲಶ ಹಿಡಿದಿರುವ, ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಧನ್ವಂತರಿಗೆ, ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Om. Salutations to the blessed Lord Vasudeva, to Dhanvantari who holds the pot of nectar, destroyer of all diseases, lord of the three worlds, to Sri Mahavishnu.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆAbout this verse
ಧನ್ವಂತರಿ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಉದ್ದವಾದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭಯವಿನಾಶಾಯ, ಸರ್ವರೋಗನಿವಾರಣಾಯ, ಶ್ರೀ ಔಷಧಚಕ್ರ ನಾರಾಯಣಾಯ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
The Dhanvantari mantra has several versions. Some longer ones add phrases such as sarvabhayavinashaya, sarvaroganivaranaya and sri aushadhachakra narayanaya. We give the shorter version most widely used.
ಭಾಗವತದ ಎಂಟನೆಯ ಸ್ಕಂದದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿ ಅಮೃತಕಲಶದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಬರುವ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಆಮಯ ಎಂದರೆ ರೋಗ. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಕಾಯಿಲೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಸರೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬದಲಲ್ಲ.
The eighth book of the Bhagavatam describes Dhanvantari rising with the pot of nectar at the end of the churning of the ocean. Amaya means disease. Prayer gives the mind support in days of illness, but it does not replace medical treatment.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಧನ್ವಂತರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಅಮೃತ, ಆದರೆ ಅದು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ದೀರ್ಘ ಮಥನದ ನಂತರ. ಇಂದಿನ ಔಷಧಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ, ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಫಲ. ಈ ಮಂತ್ರ ಹೇಳುವಾಗ ಆ ಎಲ್ಲ ಶ್ರಮಕ್ಕೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಒಂದು ನಮಸ್ಕಾರ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.
Dhanvantari holds nectar, but it came only after a long churning. Today’s medicines are the same, the fruit of years of research and trials. While saying this mantra, one can silently salute all that labour too.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ