ಭಗವದ್ಗೀತೆ 11.11 ಅರ್ಥ: ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾಂಬರಧರಂ

‘ವಿಶ್ವತೋಮುಖ’ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಮುಖವುಳ್ಳವನು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕಾರಣ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮ ಅವನೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮುಖಗಳೂ ಅವನವು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ‘ತೋರಿಸಿದನು’ ಅಥವಾ ‘ಅರ್ಜುನ ಕಂಡನು’ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ‘ಅನಂತ’ ಎಂದರೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದವನು.

‘Vishvatomukha’ means one who has faces in every direction. Shankara gives the reason: since he is the Self of all beings, all faces are his. According to him a verb such as ‘he showed’ or ‘Arjuna saw’ is to be supplied to complete this sentence. ‘Ananta’ means one without end.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ದೇವ’ ಪದಕ್ಕೆ ಬೆಳಗುವವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಟ್ಟು, ಆ ಬೆಳಕನ್ನೇ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ‘ಅನಂತ’ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಕಾಲದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾದ್ದರಿಂದ ದೇಶ ಕಾಲಗಳ ಗಡಿಗೆ ಸಿಗದವನು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ಸರ್ವಾಶ್ಚರ್ಯಮಯ’ಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಅಚ್ಚರಿಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆದವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

Ramanuja gives ‘deva’ the sense of the shining one, and says the next verse describes that very radiance. For him ‘ananta’ means one who, being the support of the whole world of the three times, cannot be bounded by space or time. Madhva takes ‘sarvashcharyamaya’ to mean one whose very nature is every wonder.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಹೂವಿನ ಮಾಲೆ, ಗಂಧ, ವಸ್ತ್ರ, ಇವು ನಮ್ಮ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುಗಳೂ ಹೌದು. ನಾವು ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಹೂವು ಈ ವಿಶ್ವರೂಪದ ಮಾಲೆಯ ಒಂದು ಎಳೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು.

Garlands of flowers, sandal paste and cloth are also the things of our own worship. The small flower we offer may be thought of as a single strand of the garland of this cosmic form.

‘ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಖವುಳ್ಳವನು’ ಎಂಬ ಮಾತು ಎದುರಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಮುಖದಲ್ಲೂ ಅವನನ್ನು ಕಾಣುವ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆಯುತ್ತದೆ.

The phrase ‘one whose faces are everywhere’ invites the habit of seeing him in every face we meet.