ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅನೇಕಬಾಹೂದರವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಸರ್ವತೋಽನಂತರೂಪಮ್।
ನಾಂತಂ ನ ಮಧ್ಯಂ ನ ಪುನಸ್ತವಾದಿಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವರೂಪ ॥ 16 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्।
नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ॥ 16 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
anekabāhūdaravaktranetraṃ paśyāmi tvāṃ sarvato’nantarūpam|
nāntaṃ na madhyaṃ na punastavādiṃ paśyāmi viśveśvara viśvarūpa || 16 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅನೇಕಬಾಹೂದರವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಮ್ (अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रम्, anekabāhūdaravaktranetram) = ಅನೇಕ ತೋಳು, ಹೊಟ್ಟೆ, ಮುಖ, ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ (with many arms, bellies, mouths and eyes)
- ಸರ್ವತಃ ಅನಂತರೂಪಂ ತ್ವಾಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ (सर्वतः अनन्तरूपं त्वां पश्यामि, sarvataḥ anantarūpaṃ tvāṃ paśyāmi) = ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನಂತ ರೂಪನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ (I see you everywhere, of endless forms)
- ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವರೂಪ (विश्वेश्वर विश्वरूप, viśveśvara viśvarūpa) = ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯನೇ, ವಿಶ್ವರೂಪನೇ (O Lord of the universe, O universal form)
- ತವ ನ ಅಂತಂ ನ ಮಧ್ಯಂ ನ ಪುನಃ ಆದಿಮ್ (तव न अन्तं न मध्यं न पुनः आदिम्, tava na antaṃ na madhyaṃ na punaḥ ādim) = ನಿನ್ನ ಕೊನೆಯನ್ನಾಗಲಿ ನಡುವನ್ನಾಗಲಿ ಮೊದಲನ್ನಾಗಲಿ (neither your end nor your middle nor again your beginning)
- ಪಶ್ಯಾಮಿ (पश्यामि, paśyāmi) = ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ (do I see)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅನೇಕ ತೋಳು, ಹೊಟ್ಟೆ, ಮುಖ, ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ಅನಂತ ರೂಪನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ವಿಶ್ವರೂಪ, ನಿನ್ನ ಕೊನೆಯನ್ನಾಗಲಿ ನಡುವನ್ನಾಗಲಿ ಮೊದಲನ್ನಾಗಲಿ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
I see you everywhere, with many arms, bellies, mouths and eyes, of endless forms. O Lord of the universe, O universal form, I see neither your end nor your middle nor again your beginning.
ಶ್ಲೋಕ 11.16ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.16
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಾರಣ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯ ಯಾವುದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮಧ್ಯ’ ಪದವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಎರಡು ತುದಿಗಳ ನಡುವಿನದು. ತುದಿಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ನಡುವೂ ಇಲ್ಲ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ’ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿಯಮಿಸುವವನು, ‘ವಿಶ್ವರೂಪ’ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಶರೀರವಾಗಿ ಉಳ್ಳವನು.
Sridhara Swami gives the reason: since he is everywhere, neither beginning, middle nor end is seen. Shankara unfolds the word ‘middle’ precisely: what lies between two ends. When there are no ends, there is no middle either. For Ramanuja ‘Vishveshvara’ means the one who governs the universe, and ‘Vishvarupa’ the one whose body is the universe itself.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಅನೇಕ’ ಎಂದರೆ ಅನಂತ, ‘ವಿಶ್ವ’ ಪದವೂ ಅನಂತವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ‘ವಿಶ್ವತಶ್ಚಕ್ಷುರುತ ವಿಶ್ವತೋಮುಖೋ ವಿಶ್ವತೋಬಾಹುರುತ ವಿಶ್ವತಸ್ಪಾತ್’ ಎಂಬ ವೇದಮಂತ್ರವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಖವುಳ್ಳವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ತೋಳುಳ್ಳವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಲುಳ್ಳವನು. ‘ಅನಂತರೂಪ’ಕ್ಕೆ ಅವರು ಎರಡು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಅನಂತ ರೂಪಗಳುಳ್ಳವನು ಮತ್ತು ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗದ ರೂಪದವನು.
Madhva gives a long explanation for this verse. According to him ‘aneka’, many, means infinite, and the word ‘vishva’ too points to the infinite. For this he quotes the Vedic mantra ‘vishvatashchakshur uta vishvatomukho vishvatobahur uta vishvataspat’: eyes everywhere, faces everywhere, arms everywhere, feet everywhere. He gives two meanings for ‘anantarupa’: one who has endless forms, and one whose form is beyond measure.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ಕೊನೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೋಲಲ್ಲ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ. ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಪ್ರತಿ ಉತ್ತರದ ಹಿಂದೆ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Admitting ‘I see no end’ is not defeat, it is honesty. Science too finds a new question behind every answer.
ಎಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ಗೊತ್ತು ಎನ್ನುವ ಮನಸ್ಸು ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಇನ್ನೂ ಇದೆ’ ಎನ್ನುವ ಮನಸ್ಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
A mind that says ‘I know it all’ stops learning. A mind that says ‘there is more’ keeps growing.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ