ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಪಶ್ಯಾಮಿ ದೇವಾಂಸ್ತವ ದೇವ ದೇಹೇ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಥಾ ಭೂತವಿಶೇಷಸಂಘಾನ್।
ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮೀಶಂ ಕಮಲಾಸನಸ್ಥಮೃಷೀಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನುರಗಾಂಶ್ಚ ದಿವ್ಯಾನ್ ॥ 15 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अर्जुन उवाच
पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान्।
ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थमृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ॥ 15 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
arjuna uvāca
paśyāmi devāṃstava deva dehe sarvāṃstathā bhūtaviśeṣasaṅghān|
brahmāṇamīśaṃ kamalāsanasthamṛṣīṃśca sarvānuragāṃśca divyān || 15 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ (अर्जुन उवाच, arjuna uvāca) = ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು (Arjuna said)
- ದೇವ ತವ ದೇಹೇ (देव तव देहे, deva tava dehe) = ದೇವನೇ, ನಿನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ (O God, in your body)
- ಸರ್ವಾನ್ ದೇವಾನ್ ತಥಾ ಭೂತವಿಶೇಷಸಂಘಾನ್ ಪಶ್ಯಾಮಿ (सर्वान् देवान् तथा भूतविशेषसङ्घान् पश्यामि, sarvān devān tathā bhūtaviśeṣasaṅghān paśyāmi) = ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಬಗೆಬಗೆಯ ಜೀವಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ (I see all the gods and the hosts of many kinds of beings)
- ಕಮಲಾಸನಸ್ಥಮ್ ಈಶಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮ್ (कमलासनस्थम् ईशं ब्रह्माणम्, kamalāsanastham īśaṃ brahmāṇam) = ಕಮಲಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಒಡೆಯ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು (Brahma the lord, seated on the lotus)
- ಸರ್ವಾನ್ ಋಷೀನ್ ಚ ದಿವ್ಯಾನ್ ಉರಗಾನ್ ಚ (सर्वान् ऋषीन् च दिव्यान् उरगान् च, sarvān ṛṣīn ca divyān uragān ca) = ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳನ್ನು, ದಿವ್ಯ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು (all the sages and the divine serpents)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ದೇವ, ನಿನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಬಗೆಬಗೆಯ ಜೀವಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಕಮಲಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಒಡೆಯ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳನ್ನು, ದಿವ್ಯ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Arjuna said: O God, in your body I see all the gods and the hosts of many kinds of beings. I see Brahma the lord seated on the lotus, all the sages and the divine serpents.
ಶ್ಲೋಕ 11.15ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.15
ಇಲ್ಲಿಂದ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದವರೆಗೆ ಹದಿನೇಳು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಅರ್ಜುನನ ಮಾತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು. ಛಂದಸ್ಸೂ ಇಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ: ಇದುವರೆಗಿನ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಬಿಟ್ಟು ಉದ್ದವಾದ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್. ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಹೇಳುವ ಉದ್ವೇಗಕ್ಕೆ ಈ ಉದ್ದದ ಸಾಲುಗಳು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಋಷಿಗಳು ವಸಿಷ್ಠ ಮೊದಲಾದವರು, ಸರ್ಪಗಳು ವಾಸುಕಿ ಮೊದಲಾದವು. ‘ಕಮಲಾಸನ’ ಎಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಎಂಬ ಕಮಲದ ನಡುವೆ ಮೇರು ಪರ್ವತವೇ ಕರ್ಣಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಆಸನ.
Sridhara Swami says that the seventeen verses from here to the thirty-first are Arjuna’s words. The metre changes here too: the anushtubh used so far gives way to the longer trishtubh. These long lines suit the excitement of telling what he sees. Shankara unfolds the list: the sages are Vasishtha and others, the serpents Vasuki and others. For him the ‘lotus seat’ is the seat with Mount Meru as the centre of the lotus that is the earth.
‘ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮೀಶಂ ಕಮಲಾಸನಸ್ಥಂ’ ಎಂಬ ಸಾಲನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ‘ಈಶ’ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಶೇಷಣ: ಪ್ರಜೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಮಲಾಸನನಾದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈಶ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
The acharyas read the line ‘brahmanam isham kamalasanastham’ differently. For Shankara and Sridhara Swami ‘isha’ qualifies Brahma: Brahma, the lord of creatures. Ramanuja sees two figures: the four-faced Brahma, ruler of the cosmic egg, and Isha, who abides in that lotus-seated Brahma. Both readings are given here. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅರ್ಜುನ ಕಂಡ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಇದ್ದರು.
Different homes worship different gods. In the body Arjuna saw, all the gods were in one place.
ಈ ಚಿತ್ರ ನೆನಪಿದ್ದರೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲೋ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲೋ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ.
If this picture is remembered, there is less room for quarrels in the name of God, in the family or in the neighbourhood.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ