ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತತೋ ರಾಜನ್ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರೋ ಹರಿಃ।
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಪಾರ್ಥಾಯ ಪರಮಂ ರೂಪಮೈಶ್ವರಮ್ ॥ 9 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
सञ्जय उवाच
एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः।
दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ॥ 9 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
sañjaya uvāca
evamuktvā tato rājanmahāyogeśvaro hariḥ|
darśayāmāsa pārthāya paramaṃ rūpamaiśvaram || 9 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಂಜಯ ಉವಾಚ (सञ्जय उवाच, sañjaya uvāca) = ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು (Sanjaya said)
- ರಾಜನ್ (राजन्, rājan) = ರಾಜನೇ (O King)
- ಏವಮ್ ಉಕ್ತ್ವಾ ತತಃ (एवम् उक्त्वा ततः, evam uktvā tataḥ) = ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆಮೇಲೆ (having spoken thus, then)
- ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರಃ ಹರಿಃ (महायोगेश्वरः हरिः, mahāyogeśvaraḥ hariḥ) = ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಹರಿ (Hari, the great Lord of yoga)
- ಪಾರ್ಥಾಯ ಪರಮಮ್ ಐಶ್ವರಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ (पार्थाय परमम् ऐश्वरं रूपं दर्शयामास, pārthāya paramam aiśvaraṃ rūpaṃ darśayāmāsa) = ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಮ ಈಶ್ವರ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು (showed Partha his supreme sovereign form)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜನೇ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಹರಿ ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಮ ಈಶ್ವರ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Sanjaya said: Having spoken thus, O King, Hari, the great Lord of yoga, then showed Partha his supreme sovereign form.
ಶ್ಲೋಕ 11.9ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.9
ಇಲ್ಲಿ ಮಾತು ರಣಭೂಮಿಯಿಂದ ಅರಮನೆಗೆ ಹೊರಳುತ್ತದೆ. ಕುರುಡ ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಸಂಜಯ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಗಮನಿಸುವಂತೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸಂಜಯನ ಮಾತು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಒಂದು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ವಿವರವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಈ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವವನು ಸಾರಥಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ, ಪಾರ್ಥನ ಸೋದರಮಾವನ ಮಗನಾದ ಅದೇ ಕೃಷ್ಣ, ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾರಾಯಣ.
Here the narration turns from the battlefield to the palace. Sanjaya describes the cosmic form to the blind king Dhritarashtra. As Sridhara Swami notes, six verses from here are Sanjaya’s words. Ramanuja adds a touching detail: the one showing this form is the same Krishna who sits in the charioteer’s seat, the son of Partha’s maternal uncle, Narayana who is the supreme Brahman.
‘ಹರಿ’ ಹೆಸರಿಗೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ನಾರಾಯಣ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಯಜ್ಞಗಳ ಹವಿರ್ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಅವನೇ ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಹರಿ’, ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರ್ಣ ಹರಿತ ಆದ್ದರಿಂದಲೂ ‘ಹರಿ’. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರ’ ಪದವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಮತ್ತು ಯೋಗೇಶ್ವರ ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
Shankara gives the name ‘Hari’ the sense of Narayana. Madhva quotes the reason for the name from the Mokshadharma: he is ‘Hari’ because he is the one who receives the share of offerings in sacrifices, and also because his finest colour is ‘harita’. Shankara splits ‘mahayogeshvara’ as great and Lord of yoga.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಈ ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೂ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣಿನ ಕುರುಡಿಗಿಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಕುರುಡು ಆಳವಾದದ್ದು.
Dhritarashtra, who has no sight, hears of this vision, and still his mind does not change. The blindness of the mind runs deeper than the blindness of the eyes.
ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸುವ ಸಂಜಯನ ಕೆಲಸ ದೊಡ್ಡದು. ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ಇರುವವರಿಗೆ ಓದಿ ಹೇಳುವುದು, ದಾರಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಅಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ಸೇವೆ.
Sanjaya’s work of showing the world through words to one without sight is a great one. Reading aloud and describing the way for those with poor sight is just as great a service today.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ