ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ರೂಪಂ ಮಹತ್ತೇ ಬಹುವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಬಹುಬಾಹೂರುಪಾದಮ್।
ಬಹೂದರಂ ಬಹುದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾಸ್ತಥಾಹಮ್ ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम्।
बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम् ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
rūpaṃ mahatte bahuvaktranetraṃ mahābāho bahubāhūrupādam|
bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāstathāham || 23 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮಹಾಬಾಹೋ (महाबाहो, mahābāho) = ಮಹಾಬಾಹುವೇ (O mighty-armed one)
- ಬಹುವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ ತೇ ಮಹತ್ ರೂಪಮ್ (बहुवक्त्रनेत्रं ते महत् रूपम्, bahuvaktranetraṃ te mahat rūpam) = ಅನೇಕ ಮುಖ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ನಿನ್ನ ಮಹಾ ರೂಪವನ್ನು (your vast form with many mouths and eyes)
- ಬಹುಬಾಹೂರುಪಾದಂ ಬಹೂದರಮ್ (बहुबाहूरुपादं बहूदरम्, bahubāhūrupādaṃ bahūdaram) = ಅನೇಕ ತೋಳು, ತೊಡೆ, ಪಾದ, ಹೊಟ್ಟೆಗಳುಳ್ಳ (with many arms, thighs, feet and bellies)
- ಬಹುದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಮ್ (बहुदंष्ट्राकरालम्, bahudaṃṣṭrākarālam) = ಅನೇಕ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಭಯಂಕರವಾದ (dreadful with many tusks)
- ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾಃ ತಥಾ ಅಹಮ್ (दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथिताः तथा अहम्, dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāḥ tathā aham) = ಕಂಡು ಲೋಕಗಳು ನಡುಗುತ್ತಿವೆ, ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ (seeing it the worlds tremble, and so do I)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮಹಾಬಾಹು, ಅನೇಕ ಮುಖ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ಅನೇಕ ತೋಳು ತೊಡೆ ಪಾದಗಳುಳ್ಳ, ಅನೇಕ ಹೊಟ್ಟೆಗಳುಳ್ಳ, ಅನೇಕ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಭಯಂಕರವಾದ ನಿನ್ನ ಮಹಾ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಲೋಕಗಳು ನಡುಗುತ್ತಿವೆ. ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Seeing your vast form, O mighty-armed one, with many mouths and eyes, many arms, thighs and feet, many bellies, dreadful with many tusks, the worlds tremble, and so do I.
ಶ್ಲೋಕ 11.23ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.23
ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳು ನಡುಗಿದವು. ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ತನ್ನನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ: ‘ತಥಾಹಂ’, ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ‘ನಾನೂ ತುಂಬ ಹೆದರಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮಹತ್’ ಪದಕ್ಕೆ ಅಳತೆ ಮೀರಿದ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ‘ಕರಾಲ’ಕ್ಕೆ ವಿಕಾರವಾದ, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಎಂಬ ಅರ್ಥ.
In the twentieth verse the worlds trembled. Here Arjuna includes himself: ‘tathaham’, and so do I. Sridhara Swami unfolds it plainly as ‘I too am greatly afraid’. Shankara gives ‘mahat’ the sense of beyond measure, and ‘karala’ the sense of distorted and fearsome.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಲೋಕಾಃ’ ಪದವನ್ನು ಮೂರು ಬಗೆಯ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲರು, ಅನುಕೂಲರು, ಮಧ್ಯಸ್ಥರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಮೂರೂ ಬಗೆಯವರು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ, ಎಲ್ಲರೂ ಈ ರೂಪ ಕಂಡು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಲ್ಲಣಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja divides ‘the worlds’ into three kinds of beings: those hostile to him, those friendly and those indifferent. According to him all three kinds, and Arjuna too, are deeply shaken at the sight of this form. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಅತಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಅರ್ಜುನನೂ ‘ನಾನು ಹೆದರಿದ್ದೇನೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಭಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ.
Even Arjuna, the bravest of men, says ‘I am afraid’. Admitting fear is not weakness.
ಭಯವನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಅದರ ಭಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮೊದಲು ‘ನನಗೆ ಹೆದರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವ ರೋಗಿಗೆ ವೈದ್ಯರೂ ದಾದಿಯರೂ ಹೆಚ್ಚು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆರವಾಗಬಲ್ಲರು.
When fear is put into words its weight lessens. A patient who says ‘I am scared’ before an operation can be helped better by the doctors and nurses.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ