ಭಗವದ್ಗೀತೆ 11.24 ಅರ್ಥ: ನಭಃಸ್ಪೃಶಂ ದೀಪ್ತಮನೇಕವರ್ಣಂ

‘ವಿಷ್ಣೋ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಗಮನಾರ್ಹ: ಇಷ್ಟು ಭಯದ ನಡುವೆಯೂ ಅರ್ಜುನ ಆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ನಭಃಸ್ಪೃಶ’ ಎಂದರೆ ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವವನು, ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ನಭಸ್’ ಪದವನ್ನು ‘ಪರಮ ವ್ಯೋಮ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ: ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಮ ಆಕಾಶ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ‘ಯೋ ಅಸ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್’ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವರಿಗೂ ಆಶ್ರಯನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಆ ಪರಮ ವ್ಯೋಮವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವವನು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

The address ‘Vishno’ is notable: even amid such fear Arjuna recognises Vishnu in that form. For Shankara ‘nabhahsprisham’ means touching the heavens, for Sridhara Swami pervading the sky. Ramanuja reads ‘nabhas’ as ‘parama vyoma’: the supreme heaven beyond prakriti with its three gunas. For this he quotes shrutis such as ‘yo asyadhyakshah parame vyoman’. Since he is the support of prakriti and of all selves, he says, he reaches up to that supreme heaven.

‘ಧೃತಿ’ ಮತ್ತು ‘ಶಮ’ ಎರಡೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಅರ್ಜುನನ ಮಾತು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಧೃತಿಗೆ ಧೈರ್ಯ, ಶಮಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ನಾನು ಹೆದರಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಧೈರ್ಯವೂ ಶಾಂತಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

Arjuna’s words are that both ‘dhriti’ and ‘shama’ are lost. Shankara gives dhriti the sense of courage and shama the sense of peace of mind. Sridhara Swami links this to the previous verse: not only am I afraid, courage and peace have both left me. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಒಮ್ಮೆಲೇ ತೀವ್ರ ಭಯ, ಎದೆ ಬಡಿತ, ಉಸಿರು ಕಟ್ಟಿದಂತಾಗುವುದು, ‘ಧೈರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ ಶಾಂತಿಯೂ ಇಲ್ಲ’ ಎನಿಸುವುದು, ಇದು ಅನೇಕರು ಅನುಭವಿಸುವ ತೀವ್ರ ಆತಂಕದ ಸ್ಥಿತಿ. ಅಂಥ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುವುದು ನೆರವಾಗಬಹುದು.

Sudden intense fear, a pounding heart, a feeling of breathlessness, the sense that ‘I have neither courage nor peace’: this is a state of acute anxiety that many people go through. At such a time, breathing slowly and deeply may help.

ಇಂಥ ಅನುಭವ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದರೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು. ಎದೆನೋವು, ಬೆವರು ಇದ್ದರೆ ತಡಮಾಡದೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಹೃದಯದ ಕಾಯಿಲೆಯೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

If such experiences keep returning, see a doctor. If there is chest pain or sweating, go to hospital without delay, because heart disease can show itself in just this way. Effective treatment for anxiety is available.