ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಪುರೋಧಸಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾರ್ಥ ಬೃಹಸ್ಪತಿಮ್।
ಸೇನಾನೀನಾಮಹಂ ಸ್ಕಂದಃ ಸರಸಾಮಸ್ಮಿ ಸಾಗರಃ ॥ 24 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम्।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ 24 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim|
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ || 24 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪಾರ್ಥ (पार्थ, pārtha) = ಪಾರ್ಥನೇ (O Partha)
- ಪುರೋಧಸಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ (पुरोधसां च मुख्यं बृहस्पतिं मां विद्धि, purodhasāṃ ca mukhyaṃ bṛhaspatiṃ māṃ viddhi) = ಪುರೋಹಿತರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನಾನೆಂದು ತಿಳಿ (know me as Brihaspati, chief of priests)
- ಸೇನಾನೀನಾಮ್ ಅಹಂ ಸ್ಕಂದಃ (सेनानीनाम् अहं स्कन्दः, senānīnām ahaṃ skandaḥ) = ಸೇನಾಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ಕಂದ (among commanders I am Skanda)
- ಸರಸಾಮ್ ಅಸ್ಮಿ ಸಾಗರಃ (सरसाम् अस्मि सागरः, sarasām asmi sāgaraḥ) = ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ (among bodies of water I am the ocean)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪಾರ್ಥ, ಪುರೋಹಿತರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನಾನೆಂದು ತಿಳಿ. ಸೇನಾಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ಕಂದ, ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Know me, O Partha, as Brihaspati, the chief of priests. Among commanders I am Skanda, among bodies of water the ocean.
ಶ್ಲೋಕ 10.24ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 10.24
ಬೃಹಸ್ಪತಿ ದೇವತೆಗಳ ಗುರು, ಇಂದ್ರನ ಪುರೋಹಿತ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಅವನು ಮುಖ್ಯನಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅದೇ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದ ದೇವಸೇನೆಯ ಸೇನಾಪತಿ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ‘ಸರಸ್’ ಎಂದರೆ ನಿಂತ ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
Brihaspati is the teacher of the gods and Indra’s priest. Shankara says that is why he is the chief. Skanda is the commander of the army of the gods, known among us also as Subrahmanya and Kartikeya. For Sridhara Swami ‘saras’ means bodies of still water, and among them the ocean is foremost.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲೇ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು: ‘ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಉತ್ಕರ್ಷ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ‘ಪುರೋಧಸಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಂ ಮಾಂ’ ಎಂಬ ಮಾತೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja had already cited this verse as an example in his comment on verse nineteen: the words ‘purodhasam cha mukhyam mam’ show that ‘pradhanya’ means excellence. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ: ಗುರುವಿನ ಜ್ಞಾನ, ಸೇನಾನಿಯ ಧೈರ್ಯ, ಸಮುದ್ರದ ಆಳ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲತೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಇದ್ದರೆ ಅದೇ ಸಮತೋಲನ.
Three kinds of excellence in one verse: the teacher’s knowledge, the commander’s courage, the ocean’s depth and breadth. A little of all three in one person is balance itself.
ಸಮುದ್ರದ ಉಪಮೆ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ನದಿಗಳು ಸೇರಿದರೂ ಕದಲದ ಸಮುದ್ರ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರ (2.70). ಒತ್ತಡದ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು.
The image of the ocean returns again and again in the Gita. In the second chapter the ocean that stays unmoved however many rivers flow in is the picture of the steady mind (2.70). Recalling that picture in stressful moments can calm the mind.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ