ಭಗವದ್ಗೀತೆ 11.55 ಅರ್ಥ: ಮತ್ಕರ್ಮಕೃನ್ಮತ್ಪರಮೋ

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಇಡೀ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ: ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಹೇಳಿದೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರವಾದ ಪರಮ ರಹಸ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ‘ಮತ್ಪರಮ’ ಪದಕ್ಕೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ: ಸೇವಕನೂ ಒಡೆಯನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಒಡೆಯನನ್ನು ತನ್ನ ಪರಮ ಗುರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವನು ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಯೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ‘ನಿರ್ವೈರ’ ಎಂದರೆ ತನಗೆ ತೀವ್ರ ಅಪಕಾರ ಮಾಡುವವರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಶತ್ರುಭಾವವಿಲ್ಲದವನು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

Shankara calls this verse the essence of the whole teaching of the Gita: what is to be practised for liberation is gathered together and stated here in brief. Sridhara Swami too calls it the supreme secret, the essence of all the scriptures. Shankara’s nuance on ‘matparama’: a servant too does his master’s work, but does not regard the master as his supreme goal. This one does the work and also holds him as the goal. ‘Nirvaira’, he says, means one without hostility even towards those who do him great harm.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿ ಪದವನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಅವನ ಆರಾಧನೆ ಎಂದು ಮಾಡುವವನು ‘ಮತ್ಕರ್ಮಕೃತ್’. ಅವನ ಕೀರ್ತನೆ, ಸ್ತುತಿ, ಧ್ಯಾನ, ಅರ್ಚನೆ, ನಮಸ್ಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕನ್ನೇ ಹಿಡಿದಿಡಲಾರದವನು ‘ಮದ್ಭಕ್ತ’. ‘ನಿರ್ವೈರ’ಕ್ಕೆ ಅವರು ಕೊಡುವ ಕಾರಣ ಆಳವಾದದ್ದು: ಅವನ ಸುಖ ದುಃಖಗಳು ಭಗವಂತನ ಸಂಯೋಗ ವಿಯೋಗಗಳಲ್ಲೇ ಇರುವುದರಿಂದ, ತನ್ನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ತಪ್ಪುಗಳು ಕಾರಣ ಎಂದು ಅವನು ಚಿಂತಿಸುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಪರಮಪುರುಷನ ಅಧೀನ ಎಂದು ಅರಿತಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾರ ಮೇಲೂ ವೈರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

Ramanuja unfolds each word in the light of devotion. One who does all works, Vedic study and the rest, as worship of him is ‘matkarmakrit’. One who cannot even sustain his life without singing of him, praising, meditating, worshipping and bowing to him is ‘madbhakta’. The reason he gives for ‘nirvaira’ is profound: since his joy and sorrow lie only in union with the Lord and separation from him, since he reflects that his own sorrow is caused by his own faults, and since he knows that all beings depend on the Supreme Person, no cause for enmity towards anyone remains. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

‘ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈರವಿಲ್ಲದಿರುವುದು’ ವಿಶ್ವರೂಪದ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯ ಮಾತು. ಅಷ್ಟು ಭವ್ಯ ದರ್ಶನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಕೇಳುವುದು ಒಂದು ಸರಳ ನಡವಳಿಕೆ: ಯಾರನ್ನೂ ದ್ವೇಷಿಸದಿರುವುದು.

‘Without enmity towards any being’ is the last word of the chapter of the cosmic form. At the end of so grand a vision, what Krishna asks for is a simple way of living: to hate no one.

ವೈರವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವವರಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂದಲ್ಲ. ದೂರ ಉಳಿಯುವುದು, ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವುದು ಸರಿಯೇ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಿರುಗದಿರುವುದೇ ಇದರ ಅರ್ಥ.

Being without enmity does not mean we should not protect ourselves from those who harm us. Keeping away and seeking help are right. Its meaning is not to go about carrying the fire of hatred in the mind.