ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ: ಆತ್ಮ ಸಂಯಮ ಯೋಗ
ನಲವತ್ತೇಳು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಧ್ಯಾನದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನ, ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹ, ಮತ್ತು ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಾರಿದ ಸಾಧಕನ ಗತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದರ ಪದಶಃ ಅರ್ಥದ ಪುಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆ ಪುಟಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಅನಾಶ್ರಿತಃ ಕರ್ಮಫಲಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಯಃ।
ಸ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚ ನ ನಿರಗ್ನಿರ್ನ ಚಾಕ್ರಿಯಃ ॥ 1 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.1ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →2ಯಂ ಸಂನ್ಯಾಸಮಿತಿ ಪ್ರಾಹುರ್ಯೋಗಂ ತಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾಂಡವ।
ನ ಹ್ಯಸಂನ್ಯಸ್ತಸಂಕಲ್ಪೋ ಯೋಗೀ ಭವತಿ ಕಶ್ಚನ ॥ 2 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.2ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →3ಆರುರುಕ್ಷೋರ್ಮುನೇರ್ಯೋಗಂ ಕರ್ಮ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ।
ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಶಮಃ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ॥ 3 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.3ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →4ಯದಾ ಹಿ ನೇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ನ ಕರ್ಮಸ್ವನುಷಜ್ಜತೇ।
ಸರ್ವಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗಾರೂಢಸ್ತದೋಚ್ಯತೇ ॥ 4 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.4ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →5ಉದ್ಧರೇದಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್।
ಆತ್ಮೈವ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬಂಧುರಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನಃ ॥ 5 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.5ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →6ಬಂಧುರಾತ್ಮಾತ್ಮನಸ್ತಸ್ಯ ಯೇನಾತ್ಮೈವಾತ್ಮನಾ ಜಿತಃ।
ಅನಾತ್ಮನಸ್ತು ಶತ್ರುತ್ವೇ ವರ್ತೇತಾತ್ಮೈವ ಶತ್ರುವತ್ ॥ 6 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.6ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →7ಜಿತಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಶಾಂತಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತಃ।
ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ ॥ 7 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.7ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →8ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ ಕೂಟಸ್ಥೋ ವಿಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ।
ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಂಚನಃ ॥ 8 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.8ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →9ಸುಹೃನ್ಮಿತ್ರಾರ್ಯುದಾಸೀನಮಧ್ಯಸ್ಥದ್ವೇಷ್ಯಬಂಧುಷು।
ಸಾಧುಷ್ವಪಿ ಚ ಪಾಪೇಷು ಸಮಬುದ್ಧಿರ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ॥ 9 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.9ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →10ಯೋಗೀ ಯುಂಜೀತ ಸತತಮಾತ್ಮಾನಂ ರಹಸಿ ಸ್ಥಿತಃ।
ಏಕಾಕೀ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ ॥ 10 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.10ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →11ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿರಮಾಸನಮಾತ್ಮನಃ।
ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾತಿನೀಚಂ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಮ್ ॥ 11 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.11ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →12ತತ್ರೈಕಾಗ್ರಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ಯತಚಿತ್ತೇಂದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಃ।
ಉಪವಿಶ್ಯಾಸನೇ ಯುಂಜ್ಯಾದ್ಯೋಗಮಾತ್ಮವಿಶುದ್ಧಯೇ ॥ 12 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.12ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →13ಸಮಂ ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಧಾರಯನ್ನಚಲಂ ಸ್ಥಿರಃ।
ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ॥ 13 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.13ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →14ಪ್ರಶಾಂತಾತ್ಮಾ ವಿಗತಭೀರ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ।
ಮನಃ ಸಂಯಮ್ಯ ಮಚ್ಚಿತ್ತೋ ಯುಕ್ತ ಆಸೀತ ಮತ್ಪರಃ ॥ 14 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.14ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →15ಯುಂಜನ್ನೇವಂ ಸದಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ನಿಯತಮಾನಸಃ।
ಶಾಂತಿಂ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಂ ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ॥ 15 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.15ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →16ನಾತ್ಯಶ್ನತಸ್ತು ಯೋಗೋಽಸ್ತಿ ನ ಚೈಕಾಂತಮನಶ್ನತಃ।
ನ ಚಾತಿಸ್ವಪ್ನಶೀಲಸ್ಯ ಜಾಗ್ರತೋ ನೈವ ಚಾರ್ಜುನ ॥ 16 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.16ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →17ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ಕರ್ಮಸು।
ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ ಯೋಗೋ ಭವತಿ ದುಃಖಹಾ ॥ 17 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.17ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →18ಯದಾ ವಿನಿಯತಂ ಚಿತ್ತಮಾತ್ಮನ್ಯೇವಾವತಿಷ್ಠತೇ।
ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಸರ್ವಕಾಮೇಭ್ಯೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ತದಾ ॥ 18 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.18ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →19ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥೋ ನೇಂಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ।
ಯೋಗಿನೋ ಯತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಯುಂಜತೋ ಯೋಗಮಾತ್ಮನಃ ॥ 19 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.19ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →20ಯತ್ರೋಪರಮತೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ಯೋಗಸೇವಯಾ।
ಯತ್ರ ಚೈವಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾತ್ಮನಿ ತುಷ್ಯತಿ ॥ 20 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.20ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →21ಸುಖಮಾತ್ಯಂತಿಕಂ ಯತ್ತದ್ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯಮತೀಂದ್ರಿಯಮ್।
ವೇತ್ತಿ ಯತ್ರ ನ ಚೈವಾಯಂ ಸ್ಥಿತಶ್ಚಲತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ॥ 21 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.21ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →22ಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಚಾಪರಂ ಲಾಭಂ ಮನ್ಯತೇ ನಾಧಿಕಂ ತತಃ।
ಯಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಿತೋ ನ ದುಃಖೇನ ಗುರುಣಾಪಿ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ ॥ 22 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.22ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →23ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಂ ಯೋಗಸಂಜ್ಞಿತಮ್।
ಸ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ಯೋಗೋಽನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ ॥ 23 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.23ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →24ಸಂಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾನ್ಕಾಮಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಾನಶೇಷತಃ।
ಮನಸೈವೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ವಿನಿಯಮ್ಯ ಸಮಂತತಃ ॥ 24 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.24ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →25ಶನೈಃ ಶನೈರುಪರಮೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ।
ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ನ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಚಿಂತಯೇತ್ ॥ 25 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.25ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →26ಯತೋ ಯತೋ ನಿಶ್ಚರತಿ ಮನಶ್ಚಂಚಲಮಸ್ಥಿರಮ್।
ತತಸ್ತತೋ ನಿಯಮ್ಯೈತದಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವಶಂ ನಯೇತ್ ॥ 26 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.26ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →27ಪ್ರಶಾಂತಮನಸಂ ಹ್ಯೇನಂ ಯೋಗಿನಂ ಸುಖಮುತ್ತಮಮ್।
ಉಪೈತಿ ಶಾಂತರಜಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಮಕಲ್ಮಷಮ್ ॥ 27 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.27ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →28ಯುಂಜನ್ನೇವಂ ಸದಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಃ।
ಸುಖೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಮತ್ಯಂತಂ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ ॥ 28 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.28ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →29ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಮಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಚಾತ್ಮನಿ।
ಈಕ್ಷತೇ ಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶನಃ ॥ 29 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.29ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →30ಯೋ ಮಾಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಂ ಚ ಮಯಿ ಪಶ್ಯತಿ।
ತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯಾಮಿ ಸ ಚ ಮೇ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ॥ 30 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.30ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →31ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಿತಂ ಯೋ ಮಾಂ ಭಜತ್ಯೇಕತ್ವಮಾಸ್ಥಿತಃ।
ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಸ ಯೋಗೀ ಮಯಿ ವರ್ತತೇ ॥ 31 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.31ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →32ಆತ್ಮೌಪಮ್ಯೇನ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಂ ಪಶ್ಯತಿ ಯೋಽರ್ಜುನ।
ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಃಖಂ ಸ ಯೋಗೀ ಪರಮೋ ಮತಃ ॥ 32 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.32ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →33ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಯೋಽಯಂ ಯೋಗಸ್ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಾಮ್ಯೇನ ಮಧುಸೂದನ।
ಏತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಚಂಚಲತ್ವಾತ್ಸ್ಥಿತಿಂ ಸ್ಥಿರಾಮ್ ॥ 33 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.33ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →34ಚಂಚಲಂ ಹಿ ಮನಃ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಮಾಥಿ ಬಲವದ್ದೃಢಮ್।
ತಸ್ಯಾಹಂ ನಿಗ್ರಹಂ ಮನ್ಯೇ ವಾಯೋರಿವ ಸುದುಷ್ಕರಮ್ ॥ 34 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.34ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →35ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅಸಂಶಯಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮನೋ ದುರ್ನಿಗ್ರಹಂ ಚಲಮ್।
ಅಭ್ಯಾಸೇನ ತು ಕೌಂತೇಯ ವೈರಾಗ್ಯೇಣ ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ ॥ 35 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.35ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →36ಅಸಂಯತಾತ್ಮನಾ ಯೋಗೋ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ ಇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ।
ವಶ್ಯಾತ್ಮನಾ ತು ಯತತಾ ಶಕ್ಯೋಽವಾಪ್ತುಮುಪಾಯತಃ ॥ 36 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.36ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →37ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಅಯತಿಃ ಶ್ರದ್ಧಯೋಪೇತೋ ಯೋಗಾಚ್ಚಲಿತಮಾನಸಃ।
ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಕಾಂ ಗತಿಂ ಕೃಷ್ಣ ಗಚ್ಛತಿ ॥ 37 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.37ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →38ಕಚ್ಚಿನ್ನೋಭಯವಿಭ್ರಷ್ಟಶ್ಛಿನ್ನಾಭ್ರಮಿವ ನಶ್ಯತಿ।
ಅಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿಮೂಢೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪಥಿ ॥ 38 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.38ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →39ಏತನ್ಮೇ ಸಂಶಯಂ ಕೃಷ್ಣ ಛೇತ್ತುಮರ್ಹಸ್ಯಶೇಷತಃ।
ತ್ವದನ್ಯಃ ಸಂಶಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ಛೇತ್ತಾ ನ ಹ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ ॥ 39 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.39ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →40ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಪಾರ್ಥ ನೈವೇಹ ನಾಮುತ್ರ ವಿನಾಶಸ್ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ।
ನ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಕೃತ್ಕಶ್ಚಿದ್ದುರ್ಗತಿಂ ತಾತ ಗಚ್ಛತಿ ॥ 40 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.40ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →41ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪುಣ್ಯಕೃತಾಂ ಲೋಕಾನುಷಿತ್ವಾ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ।
ಶುಚೀನಾಂ ಶ್ರೀಮತಾಂ ಗೇಹೇ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟೋಽಭಿಜಾಯತೇ ॥ 41 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.41ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →42ಅಥವಾ ಯೋಗಿನಾಮೇವ ಕುಲೇ ಭವತಿ ಧೀಮತಾಮ್।
ಏತದ್ಧಿ ದುರ್ಲಭತರಂ ಲೋಕೇ ಜನ್ಮ ಯದೀದೃಶಮ್ ॥ 42 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.42ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →43ತತ್ರ ತಂ ಬುದ್ಧಿಸಂಯೋಗಂ ಲಭತೇ ಪೌರ್ವದೇಹಿಕಮ್।
ಯತತೇ ಚ ತತೋ ಭೂಯಃ ಸಂಸಿದ್ಧೌ ಕುರುನಂದನ ॥ 43 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.43ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →44ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸೇನ ತೇನೈವ ಹ್ರಿಯತೇ ಹ್ಯವಶೋಽಪಿ ಸಃ।
ಜಿಜ್ಞಾಸುರಪಿ ಯೋಗಸ್ಯ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಾತಿವರ್ತತೇ ॥ 44 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.44ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →45ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯತಮಾನಸ್ತು ಯೋಗೀ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ।
ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧಸ್ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 45 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.45ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →46ತಪಸ್ವಿಭ್ಯೋಽಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ಜ್ಞಾನಿಭ್ಯೋಽಪಿ ಮತೋಽಧಿಕಃ।
ಕರ್ಮಿಭ್ಯಶ್ಚಾಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗೀ ಭವಾರ್ಜುನ ॥ 46 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.46ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →47ಯೋಗಿನಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮದ್ಗತೇನಾಂತರಾತ್ಮನಾ।
ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ಭಜತೇ ಯೋ ಮಾಂ ಸ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮೋ ಮತಃ ॥ 47 ॥ಶ್ಲೋಕ 6.47ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →
ॐ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಆತ್ಮ ಸಂಯಮ ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ
ಐದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಧ್ಯಾನಯೋಗವನ್ನು ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಧ್ಯಾನ ಯೋಗ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಗೀತೆಯ ಮೊದಲ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಭಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ಅಧ್ಯಾಯ ಧ್ಯಾನದ ಹೊರಗಿನ ಸಿದ್ಧತೆಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯವರೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ: ಸ್ಥಳ, ಆಸನ, ಭಂಗಿ, ಊಟ ನಿದ್ರೆಗಳ ಹಿತಮಿತ, ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಕಡೆಯ ದೀಪದಂತೆ ಅಲುಗದ ಮನಸ್ಸು. ಆದರೆ ಅದು ಮುಗಿಯುವುದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಲ್ಲ. ಇತರರ ಸುಖ ದುಃಖವನ್ನು ತನ್ನದರಂತೆ ಕಾಣುವುದರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ನಡೆ
- ಶ್ಲೋಕ 1 ರಿಂದ 4: ಫಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸದೆ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾಡುವವನೇ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಿ. ಯೋಗಕ್ಕೆ ಏರಬಯಸುವವನಿಗೆ ಕರ್ಮವೇ ಸಾಧನ, ಏರಿದವನಿಗೆ ಶಮ.
- ಶ್ಲೋಕ 5 ರಿಂದ 9: ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಮೇಲೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ತಾನೇ ತನ್ನ ಬಂಧು ಮತ್ತು ಶತ್ರು, ಗೆದ್ದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮತೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಮಬುದ್ಧಿ.
- ಶ್ಲೋಕ 10 ರಿಂದ 17: ಧ್ಯಾನದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು: ಏಕಾಂತ, ಆಸನ, ನೇರ ಭಂಗಿ, ಶಾಂತ ನಿರ್ಭಯ ಮನಸ್ಸು, ಮತ್ತು ಊಟ, ನಿದ್ರೆ, ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತಮಿತ.
- ಶ್ಲೋಕ 18 ರಿಂದ 28: ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿ: ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಕಡೆಯ ದೀಪ, ದುಃಖದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯೇ ಯೋಗ, ಮತ್ತು ಓಡುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದೆ ತರುವುದು.
- ಶ್ಲೋಕ 29 ರಿಂದ 32: ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕಾಣುವ ದರ್ಶನ, ಮತ್ತು ಇತರರ ಸುಖ ದುಃಖವನ್ನು ತನ್ನದರಂತೆ ಕಾಣುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಗಿ.
- ಶ್ಲೋಕ 33 ರಿಂದ 36: ಮನಸ್ಸು ಗಾಳಿಯಂತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಆಕ್ಷೇಪ, ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ, ವೈರಾಗ್ಯಗಳೆಂಬ ಉತ್ತರ.
- ಶ್ಲೋಕ 37 ರಿಂದ 45: ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಾರಿದ ಸಾಧಕನ ಗತಿ. ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುವ ಯಾರೂ ದುರ್ಗತಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಯತ್ನ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
- ಶ್ಲೋಕ 46 ಮತ್ತು 47: ‘ಯೋಗಿಯಾಗು’ ಎಂಬ ಕರೆ, ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಭಜಿಸುವವನೇ ಅತ್ಯಂತ ಯುಕ್ತ ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಮಾತು.
ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ: ಮೂರು ಓದುಗಳು
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವ ‘ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ’ ಎಂಬ ನೋಟವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅದು ಏಕತ್ವದ ದರ್ಶನ, ತನ್ನ ಆತ್ಮವೇ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅದು ಸಾಮ್ಯದ ದರ್ಶನ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆತ್ಮಗಳೆಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಮ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಆತ್ಮ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕಾಣುವುದು ಧ್ಯಾನ.
ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥ ಸರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆಸನ, ಭಂಗಿ, ಉಪವಾಸ, ನಿದ್ರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರುವ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಮಂಡಿ ಅಥವಾ ಬೆನ್ನಿನ ತೊಂದರೆ, ಮಧುಮೇಹ, ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ, ತೀವ್ರ ಆತಂಕ ಅಥವಾ ಖಿನ್ನತೆ ಇರುವವರು ಹೊಸ ಅಭ್ಯಾಸ ಶುರುಮಾಡುವ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು.