ಭಗವದ್ಗೀತೆ 6.14 ಅರ್ಥ: ಪ್ರಶಾಂತಾತ್ಮಾ ವಿಗತಭೀಃ

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ವಾಕ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಭಂಗಿಯ ನಂತರ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಂಗಿ: ಶಾಂತಿ, ನಿರ್ಭಯತೆ, ಸಂಯಮ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಪದಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ: ‘ಮಚ್ಚಿತ್ತಃ ಮತ್ಪರಃ’. ಇಲ್ಲಿಂದ ಗೀತೆಯ ಧ್ಯಾನ ಖಾಲಿತನದ ಧ್ಯಾನವಲ್ಲ, ಭಗವಂತನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದ ಧ್ಯಾನ.

The sentence of the last verse ends here. After the posture of the body comes the posture of the mind: calm, fearlessness, restraint. The last two words give meditation a centre: ‘mind on me, me as the highest’. From here on, the meditation of the Gita is not a meditation on emptiness but one turned towards the Lord.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ವ್ರತ’ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ನಿಯಮಗಳು: ಗುರುಶುಶ್ರೂಷೆ, ಭಿಕ್ಷಾನ್ನ ಮೊದಲಾದವು. ‘ಮತ್ಪರ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ತೋರಿಸಲು ಅವರು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಒಬ್ಬ ಆಸಕ್ತನ ಮನಸ್ಸು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವನು ಪರಮ ಆಶ್ರಯವೆಂದು ಕಾಣುವುದು ರಾಜನನ್ನೋ ಮಹಾದೇವನನ್ನೋ. ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿರುವುದೂ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವೂ ಒಂದೇ, ಭಗವಂತ.

For Shankara the ‘vow of brahmacharya’ means the rules of the student: serving the teacher, living on alms and the like. To show the sense of ‘with me as the highest’ he gives an example: a man in love may have his mind on a person, yet regard a king or Mahadeva as his highest refuge. Here the mind’s object and the highest refuge are one, the Lord.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಪ್ರಶಾಂತಾತ್ಮಾ’ವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿ, ‘ನನ್ನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿರಬೇಕು’ ಎಂದು ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇದರ ಕಾರಣ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶುಭಾಶ್ರಯನಾದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗಲೇ ಅದು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಮನಃ ಸಂಯಮ್ಯ’ವನ್ನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದು ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

Ramanuja opens ‘serene in mind’ as a mind at deep rest and closes with ‘he should sit thinking of me alone’. In his comment on the next verse he gives the reason: only when the mind rests in the Lord, its auspicious support, does it become stainless. Sridhara Swami opens ‘restraining the mind’ as drawing the mind back.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

‘ವಿಗತಭೀಃ’, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಾಗ ಒಳಗಿನ ಅನೇಕ ಭಯಗಳು ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಯಾರಿರುವುದೂ ಧ್ಯಾನದ ಭಾಗ.

It is notable that the word ‘free of fear’ appears here. When we sit in silence, many inner fears rise to the surface. Being ready for that is part of meditation.

ಕೆಲವರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಆಘಾತ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಆತಂಕ ಇರುವವರಿಗೆ, ದೀರ್ಘ ಮೌನ ಧ್ಯಾನ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಳವಳ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಅಂಥ ಅನುಭವ ಬಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಿಂದ, ಅನುಭವಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ಜೊತೆ ಶುರುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಾದರೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

For some, especially those with old trauma or severe anxiety, long silent meditation can at times increase distress. If that happens, it is better to begin with short periods, with an experienced guide, and to see a doctor if needed.