ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಸಮಂ ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಧಾರಯನ್ನಚಲಂ ಸ್ಥಿರಃ।
ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ॥ 13 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ 13 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ|
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan || 13 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಮ್ ಸಮಮ್ ಅಚಲಮ್ ಧಾರಯನ್ (कायशिरोग्रीवम् समम् अचलम् धारयन्, kāyaśirogrīvam samam acalam dhārayan) = ದೇಹ, ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಲುಗದಂತೆ ಹಿಡಿದು (holding body, head and neck erect and still)
- ಸ್ಥಿರಃ (स्थिरः, sthiraḥ) = ಸ್ಥಿರನಾಗಿ (steady)
- ಸ್ವಮ್ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಮ್ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ (स्वम् नासिकाग्रम् सम्प्रेक्ष्य, svam nāsikāgram samprekṣya) = ತನ್ನ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯ ಕಡೆ ನೋಟವಿಟ್ಟು (gazing towards the tip of his own nose)
- ದಿಶಃ ಚ ಅನವಲೋಕಯನ್ (दिशः च अनवलोकयन्, diśaḥ ca anavalokayan) = ಸುತ್ತಲಿನ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೋಡದೆ (and not looking around)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದೇಹ, ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ, ಅಲುಗದಂತೆ ಹಿಡಿದು, ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ತನ್ನ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯ ಕಡೆ ನೋಟವಿಟ್ಟು, ಸುತ್ತಲಿನ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೋಡದೆ,
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Holding body, head and neck erect and still, steady, gazing towards the tip of his own nose and not looking around,
ಚಿಂತನ (Reflection)
‘ನೇರವಾಗಿ’ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶಂಕರರು: ದೇಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹಿಡಿದೂ ಅಲುಗಾಡಬಹುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ಲೋಕ ‘ಅಲುಗದಂತೆ’ ಎಂದು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಮೂಗಿನ ತುದಿಯ ಕಡೆ ನೋಟವಿಟ್ಟು’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ನೋಟವಿಟ್ಟಂತೆ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ‘ಎಂಬಂತೆ’ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿರುವುದು ಮೂಗನ್ನು ನೋಡುವುದಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸು ಸಮಾಹಿತವಾಗಲೆಂದು ನೋಟವನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು. ಮೂಗೇ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು, ಆತ್ಮದಲ್ಲಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
‘Erect’ alone would not do, Shankara says: one can hold the body erect and yet move, so the shloka adds ‘still’. ‘Gazing towards the tip of the nose’ he reads with an ‘as if’ understood. Looking at the nose is not what is enjoined; it is the gaze brought to rest, for the sake of a composed mind. Were the nose the point, the mind would settle there and not in the self; yet in shloka twenty-five the Lord asks for the mind to rest in the self.
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 6.13ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 6.13
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನದು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಕಾಯ’ ಎಂದರೆ ‘ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗ’, ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಬುಡದಿಂದ ನೆತ್ತಿಯವರೆಗೆ ನೇರವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ‘ಸಮವಾಗಿ’ ಹಿಡಿದವನೂ ಅಲುಗಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ‘ಅಚಲ’ ಎಂಬ ಪದ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ.
This verse and the next form one sentence. Sridhara Swami says ‘kaya’ means ‘the trunk of the body’, and that one should be straight from the base of the spine to the crown. Shankara notes that one who holds himself ‘even’ may still sway, which is why the word ‘still’ is added.
ಮೂಗಿನ ತುದಿಯ ನೋಟದ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಇವ’, ಅಂದರೆ ‘ಎಂಬಂತೆ’, ಎಂಬ ಪದ ಲುಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸುವುದು ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ, ಹಾಗಾದರೆ ಮನಸ್ಸು ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಆತ್ಮದ ಮೇಲಲ್ಲ. ನೋಟವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಂತೆ ಇರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಉದ್ದೇಶ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವಂತೆ.
Shankara gives an important clarification about the gaze at the tip of the nose. Here the word ‘iva’, ‘as if’, is understood. Staring at the nose-tip itself is not intended; then the mind would settle on the nose, not on the self. The aim is to keep the gaze gathered there, as it were, and to fix the mind in the self, as verse twenty-five says.
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ಅರ್ಧ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣು’ ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಐದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಂತೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡುವುದು ‘ಸಾಪಾಶ್ರಯತಯಾ’, ‘ಆಧಾರದ ನೆರವಿನಿಂದ’ ಎಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Sridhara Swami explains it as half-closed eyes, as in verse twenty-seven of the fifth chapter. Ramanuja says again that the body is held steady ‘with the help of a support’.
ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗಗ್ರಂಥಗಳು ಹಲವು ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತವೆ: ಪದ್ಮಾಸನ, ಭದ್ರಾಸನ, ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಸನ, ಸಿದ್ಧಾಸನ, ವಜ್ರಾಸನ, ಮತ್ತು ‘ಸುಖಾಸನ’, ಅಂದರೆ ‘ಆರಾಮದ ಆಸನ’. ಶ್ಲೋಕ ಯಾವುದನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹ, ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಸಮವಾಗಿ, ಅಲುಗದೆ ಇರಲಿ ಎಂದಷ್ಟೇ ಕೇಳುತ್ತದೆ.
The yoga texts name several seated postures for this: padmasana, bhadrasana, svastikasana, siddhasana, vajrasana, and sukhasana, ‘the easy seat’. The verse names none of them. It asks only that body, head and neck be held even and still.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನೇರವಾದ ಬೆನ್ನು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೂ ಗಮನಕ್ಕೂ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ, ಕುಸಿದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ತೂಕಡಿಕೆ ಬೇಗ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವ. ಆದರೆ ನೇರ ಎಂದರೆ ಬಿಗಿ ಅಲ್ಲ. ಹೆಗಲು ಸಡಿಲವಾಗಿರಲಿ.
It is a common experience of those who meditate that an upright back helps breathing and attention, while a slumped posture soon brings drowsiness. But upright does not mean rigid. Let the shoulders stay loose.
ಕುತ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ತೊಂದರೆ ಇರುವವರು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಒಂದೇ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರುವ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯರ ಅಥವಾ ಫಿಸಿಯೋಥೆರಪಿಸ್ಟರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಆಗಾಗ ಭಂಗಿ ಬದಲಿಸುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ.
Those with neck or spine problems would do well to take advice from their doctor or physiotherapist before sitting long in one posture. Changing position now and then is no fault.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ