ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಶನೈಃ ಶನೈರುಪರಮೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ।
ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ನ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಚಿಂತಯೇತ್ ॥ 25 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
शनैः शनैरुपरमेद्बुद्ध्या धृतिगृहीतया।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ 25 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
śanaiḥ śanairuparamedbuddhyā dhṛtigṛhītayā|
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet || 25 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಉಪರಮೇತ್ (शनैः शनैः उपरमेत्, śanaiḥ śanaiḥ uparamet) = ನಿಧಾನವಾಗಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿರಮಿಸಬೇಕು (should come to rest little by little)
- ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ (धृतिगृहीतया बुद्ध्या, dhṛtigṛhītayā buddhyā) = ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ (with an intellect held firm by steadiness)
- ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಮ್ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ (आत्मसंस्थम् मनः कृत्वा, ātmasaṃstham manaḥ kṛtvā) = ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ (settling the mind in the self)
- ನ ಕಿಂಚಿತ್ ಅಪಿ ಚಿಂತಯೇತ್ (न किञ्चित् अपि चिन्तयेत्, na kiñcit api cintayet) = ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು (should think of nothing else)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿರಮಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
he should come to rest little by little, with an intellect held firm by steadiness. Settling the mind in the self, he should think of nothing else.
ಚಿಂತನ (Reflection)
‘ನಿಧಾನವಾಗಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ’ ಎಂದರೆ ‘ಒಮ್ಮೆಲೇ ಅಲ್ಲ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶಂಕರರು. ‘ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದು’ ಎಂದರೆ ‘ಆತ್ಮವೇ ಎಲ್ಲವೂ, ಅದರ ಹೊರತು ಬೇರೇನೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು. ಹಾಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಏನನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು; ಶಂಕರರು ಶ್ಲೋಕದ ಈ ಮಾತನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮೇಲಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ’ ಎಂದಿದೆ. ಇದೇ ಯೋಗದ ಪರಮ ವಿಧಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶಂಕರರು.
Coming to rest ‘little by little’ is, for Shankara, not all at once. The intellect is held by steadiness, which he glosses as fortitude. To settle the mind in the self is to hold it so: ‘the self alone is all; nothing other than it exists’. So settled, Shankara keeps the shloka’s words: one should think of nothing at all. The Meaning has ‘nothing else’. This, Shankara says, is the highest rule of yoga.
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 6.25ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 6.25
‘ಶನೈಃ ಶನೈಃ’, ‘ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ’. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಅದನ್ನು ‘ನ ಸಹಸಾ’, ‘ಒಮ್ಮೆಲೇ ಅಲ್ಲ’ ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
‘Shanaih shanaih’, ‘slowly, slowly’. Shankara glosses it as ‘not all at once’. Here the Bhagavad Gita admits that forcing the mind to empty itself in meditation does not work.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥ’ ಮನಸ್ಸು ಎಂದರೆ ‘ಆತ್ಮವೇ ಎಲ್ಲ, ಅದರಿಂದ ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಮನಸ್ಸು, ಮತ್ತು ಇದೇ ಯೋಗದ ಪರಮ ವಿಧಿ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಧೃತಿ’ಯನ್ನು ‘ಧಾರಣೆ’ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿ, ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅಲುಗಿದರೆ ಧಾರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಲವಾದಾಗ ಪರಮಾನಂದ ತಾನಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.
For Shankara the mind ‘settled in the self’ is a mind resting in the conviction ‘the self alone is all, there is nothing apart from it’, and this is the highest rule of yoga. Sridhara Swami reads ‘dhrti’ as ‘holding’, and says that if old impressions shake the mind, it should be steadied by holding it. When the mind is still, supreme bliss shines of itself.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಏನನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ಆತ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ’ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಖಾಲಿತನದ ಧ್ಯಾನವಲ್ಲ, ಒಂದೇ ವಿಷಯದ ಧ್ಯಾನ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹದಲ್ಲೂ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಸಾಧನ ಎಂಬುದನ್ನು ಒತ್ತುತ್ತಾರೆ.
Ramanuja makes plain that ‘think of nothing’ means ‘nothing other than the self’. This is not a meditation on emptiness but on a single object. Madhva stresses that the intellect is the means both in restraining the mind and in delighting in the self.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ಏನನ್ನೂ ಯೋಚಿಸಬಾರದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ಹತ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ‘ನಿಧಾನವಾಗಿ’ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಕೆಸರು ನೀರನ್ನು ಕದಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ತಿಳಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಮ್ಮನೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಕೆಸರು ತಾನಾಗಿ ತಳ ಸೇರುತ್ತದೆ.
The moment we tell ourselves ‘think of nothing’, the mind thinks of ten things. That is why the Bhagavad Gita says ‘slowly’. Muddy water does not clear if we keep stirring it; left alone, the mud settles of itself.
ಹೊಸದಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಶುರು ಮಾಡುವವರು ಮೊದಲ ದಿನವೇ ದೀರ್ಘ ಮೌನವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ನಿರಾಶರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಐದು ನಿಮಿಷದಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೇ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವ ದಾರಿ.
Those new to meditation often expect a long silence on the first day and are disappointed. Beginning with five minutes and increasing slowly is the path this verse describes.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ