ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು › ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ
ಉದಾರಪ್ರಶಂಸಾ
ಉದಾರರ ಗುಣ. ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣದ ಈ ವಿಭಾಗದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ. ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.
ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ಪ್ರಕಾರ
38 ಸುಭಾಷಿತಗಳು
1ಶತೇಷು ಜಾಯತೇ ಶೂರಃಶತೇಷು ಜಾಯತೇ ಶೂರಃ ಸಹಸ್ರೇಷು ಚ ಪಂಡಿತಃದಾನಿಯ ಅಪೂರ್ವತೆ2ಅದಾತಾ ಪುರುಷಸ್ತ್ಯಾಗೀಅದಾತಾ ಪುರುಷಸ್ತ್ಯಾಗೀ ಧನಂ ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ಗಚ್ಛತಿತಲೆಕೆಳಗಾದ ಪದಗಳು3ರಕ್ಷಂತಿ ಕೃಪಣಾಃ ಪಾಣೌರಕ್ಷಂತಿ ಕೃಪಣಾಃ ಪಾಣೌ ದ್ರವ್ಯಂ ಕ್ರವ್ಯಮಿವಾತ್ಮನಃಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಬಿಡುವುದು4ಯಾಚಿತೋ ಯಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಯೇತಯಾಚಿತೋ ಯಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಯೇತ ದತ್ತ್ವಾ ಚ ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ಭವೇತ್ಖುಷಿಯಿಂದ ಕೊಡುವವನು5ಆಕಾರಮಾತ್ರವಿಜ್ಞಾನಆಕಾರಮಾತ್ರವಿಜ್ಞಾನಸಂಪಾದಿತಮನೋರಥಾಃಬೇಡುವ ಮೊದಲೇ ದಾನ6ಕರ್ಣಲಂಘಿಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾಃಕರ್ಣಲಂಘಿಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾಸ್ತ್ಯಾಗಿನೋ ಧನ್ವಿನಸ್ತಥಾಬಿಲ್ಲುಗಾರ ಮತ್ತು ದಾನಿ, ಶ್ಲೇಷೆ8ಯುಧ್ಯಂತೇ ಪಕ್ಷಿಪಶವಃಯುಧ್ಯಂತೇ ಪಕ್ಷಿಪಶವಃ ಪಠಂತಿ ಶುಕಸಾರಿಕಾಃಶೂರ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತನ ಅಳತೆಗೋಲು9ಅಯಂ ನಿಜಃ ಪರೋ ವೇತಿಅಯಂ ನಿಜಃ ಪರೋ ವೇತಿ ಗಣನಾ ಲಘುಚೇತಸಾಮ್ನಮ್ಮವರು ಮತ್ತು ಪರರು11ಕರ್ಣಸ್ತ್ವಚಂ ಶಿಬಿರ್ಮಾಂಸಂಕರ್ಣಸ್ತ್ವಚಂ ಶಿಬಿರ್ಮಾಂಸಂ ಜೀವಂ ಜೀಮೂತವಾಹನಃದಾನಶೂರರ ಪಟ್ಟಿ12ದಾತಾ ನೀಚೋಽಪಿ ಸೇವ್ಯಃದಾತಾ ನೀಚೋಽಪಿ ಸೇವ್ಯಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿಷ್ಫಲೋ ನ ಮಹಾನಪಿಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಾವಿ13ಪುಂಸಾಮುನ್ನತಚಿತ್ತಾನಾಂಪುಂಸಾಮುನ್ನತಚಿತ್ತಾನಾಂ ಸುಖಾವಹಮಿದಂ ದ್ವಯಮ್ತ್ಯಾಗ ಅಥವಾ ವಿಭೂತಿ14ಜರಾಮರಣದೌರ್ಗತ್ಯಜರಾಮರಣದೌರ್ಗತ್ಯವ್ಯಾಧಯಸ್ತಾವದಾಸತಾಮ್ಹುಟ್ಟಿನ ನಾಚಿಕೆ15ಅಪಿ ನಾಮ ಸ ದೃಶ್ಯೇತಅಪಿ ನಾಮ ಸ ದೃಶ್ಯೇತ ಪುರುಷಾತಿಶಯೋ ಭುವಿಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಯ ಅಪೂರ್ವತೆ17ಪರಿಪೂರ್ಣಗುಣಾಭೋಗಪರಿಪೂರ್ಣಗುಣಾಭೋಗಗರಿಮೋದ್ಗಾರ ಏವ ಸಃಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರಾಸಕ್ತಿ18ತ್ಯಾಗೋ ಗುಣೋ ವಿತ್ತವತಾಂತ್ಯಾಗೋ ಗುಣೋ ವಿತ್ತವತಾಂ ವಿತ್ತಂ ತ್ಯಾಗವತಾಂ ಗುಣಃಹಣ ಮತ್ತು ದಾನದ ಜೋಡಿ19ನೃಣಾಂ ಧುರಿ ಸ ಏವೈಕೋನೃಣಾಂ ಧುರಿ ಸ ಏವೈಕೋ ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತ್ಯಾಗಪಾಣಿನಾಬೇಡಿದವನ ಮುಖ ಒರೆಸುವುದು21ಅತ್ಯದ್ಭುತಮಿಮಂ ಮನ್ಯೇಅತ್ಯದ್ಭುತಮಿಮಂ ಮನ್ಯೇ ಸ್ವಭಾವಮಮನಸ್ವಿನಃಉಪಕಾರಕ್ಕೆ ಕರಗದ ಮನಸ್ಸು22ಸೈವ ಪರಂ ನ ವಿನಶ್ಯತಿಸೈವ ಪರಂ ನ ವಿನಶ್ಯತಿ ತನುರಪಿ ಯಾ ಶ್ರೀರ್ನಿವೇಶಿತಾ ಸತ್ಸುಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿಟ್ಟ ಸಂಪತ್ತು23ಕಿಯತೀ ಪಂಚಸಹಸ್ರೀಕಿಯತೀ ಪಂಚಸಹಸ್ರೀ ಕಿಯತೀ ಲಕ್ಷಾಪಿ ಕೋಟಿರಪಿ ಕಿಯತೀಉದಾರ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಳತೆ25ಜೀವಂಜೀವಯತಿ ಹಿ ಯೋಜೀವಂಜೀವಯತಿ ಹಿ ಯೋ ಜ್ಞಾತಿಜನಂ ಪರಿಜನಂ ಚ ಸುಹೃದಶ್ಚಇತರರನ್ನು ಸಾಕುವ ಸಿರಿ26ಯಚ್ಛಂಜಲಮಪಿ ಜಲದೋಯಚ್ಛಂಜಲಮಪಿ ಜಲದೋ ವಲ್ಲಭತಾಮೇತಿ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯಮೋಡ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ27ನಾಪ್ತಂ ಯತ್ಕೇನಚಿದಪಿನಾಪ್ತಂ ಯತ್ಕೇನಚಿದಪಿ ಮನೋರಥಾ ಅಪಿ ಯತೋ ನಿವರ್ತಂತೇಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಗುರಿ28ಘಟನಂ ವಿಘಟನಮಥವಾಘಟನಂ ವಿಘಟನಮಥವಾ ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಭವತಿ ವಿಧಿನಿಯೋಗೇನಫಲ ವಿಧಿಯದು, ನಡೆ ನಮ್ಮದು29ಕಲ್ಪಸ್ಥಾಯಿ ನ ಜೀವಿತಂಕಲ್ಪಸ್ಥಾಯಿ ನ ಜೀವಿತಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ನಾಪ್ಯತೇ ಚ ಯದಭಿಮತಮ್ಕ್ಷಣಿಕ ಬದುಕು, ತಪ್ಪು ದಾರಿ30ಧನಬಾಹುಲ್ಯಮಹೇತುಃಧನಬಾಹುಲ್ಯಮಹೇತುಃ ಕೋಽಪಿ ನಿಸರ್ಗೇಣ ಮುಕ್ತಕರಃಉದಾರತೆ ಸ್ವಭಾವದ್ದು31ದ್ರವಿಣಾರ್ಜನಜಃ ಪರಿಶ್ರಮಃದ್ರವಿಣಾರ್ಜನಜಃ ಪರಿಶ್ರಮಃ ಫಲಿತೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ನೀರಸಃಧನ ಗಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಗುಣ ಗಳಿಕೆ32ನಾಕ್ಷರಾಣಿ ಪಠತಾನಾಕ್ಷರಾಣಿ ಪಠತಾ ಕಿಮಪಾಠಿ ಪಾಠಿತೋಽಪಿ ಕಿಮು ವಿಸ್ಮೃತ ಏವಇಲ್ಲ ಎನ್ನದ ಉದಾರ33ಯಃ ಪ್ರಶಂಸತಿ ನರೋಯಃ ಪ್ರಶಂಸತಿ ನರೋ ನರಮನ್ಯಂ ದೇವತಾಸು ವರದಾಸು ಸತೀಷುಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಗಳಿಕೆ34ಯಥಾ ಶರೀರಂ ಕಿಲಯಥಾ ಶರೀರಂ ಕಿಲ ಜೀವಿತೇನ ವಿನಾಕೃತಂ ಕಾಷ್ಠಮಿವಾವಭಾತಿಹೊಳಪಿಲ್ಲದ ಬದುಕು35ಜಾತಶ್ಚ ನಾಮ ನ ವಿನಂಕ್ಷ್ಯತಿಜಾತಶ್ಚ ನಾಮ ನ ವಿನಂಕ್ಷ್ಯತಿ ಚೇತ್ಯಯುಕ್ತಮುತ್ಪಾದ ಏವ ನಿಯಮೇನ ವಿನಾಶಹೇತುಃಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಹಿತ36ಉತ್ಪಾದಿತಾ ಸ್ವಯಮಿಯಂಉತ್ಪಾದಿತಾ ಸ್ವಯಮಿಯಂ ಯದಿ ತತ್ತನೂಜಾ ತಾತೇನ ವಾ ಯದಿ ತದಾ ಭಗಿನೀ ಖಲು ಶ್ರೀಃಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಮೋಹ37ತ್ವಯಿ ಸತಿ ಶಿವದಾತರಿತ್ವಯಿ ಸತಿ ಶಿವದಾತರ್ಯಸ್ಮದಭ್ಯರ್ಥಿತಾನಾಮಿತರಮನುಸರಂತೋ ದರ್ಶಯಂತೋಽರ್ಥಿಮುದ್ರಾಮ್ದಾತ ಇರುವಾಗ ಬೇರೆಡೆ ಬೇಡುವುದು38ಇಯತ್ಯಪ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ ನಿರವಧಿಇಯತ್ಯಪ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ನಿರವಧಿಮಹತ್ಯಧ್ವನಿ ಗುಣಾಸ್ತ ಏವಾಮೀ ದ್ವಿತ್ರಾ ಜರಠಜರಠಾ ಯಾಂತಿ ಗಣನಾಮ್ಅಲ್ಪ ಗುಣ, ಅತಿ ಗರ್ವ39ಸ್ವಚಿತ್ತಪರಿಚಿಂತಯೈವಸ್ವಚಿತ್ತಪರಿಚಿಂತಯೈವ ಪರಿತಾಪಮಾತ್ಮನ್ಯಮೀ ನ ಬಿಭ್ರತಿ ಮನಸ್ವಿನೋ ಯದಮುನಾ ನ ತಾವತ್ಕ್ಷತಿಃಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಹೊಗಳಿಕೆ40ಭುಜ್ಯಂತೇ ಸ್ವಗೃಹಸ್ಥಿತಾಭುಜ್ಯಂತೇ ಸ್ವಗೃಹಸ್ಥಿತಾ ಇವ ಸುಖಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಥಿಭಿಃ ಸಂಪದಃ ಪಟ್ವೀ ಯಸ್ಯ ಮತಿಸ್ತಮಃಪ್ರಹತಯೇ ದ್ವಾವೇವ ತೌ ಪ್ರಾಣಿತಃನಿಜವಾದ ಬದುಕು ಯಾರದು42ನಿತ್ಯಂ ಯಾ ಗುರುಭೃತ್ಯನಿತ್ಯಂ ಯಾ ಗುರುಭೃತ್ಯಬಂಧುಸುಜನೈರ್ನ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ಭುಜ್ಯತೇ ಪಶ್ಯಂತಿ ಸ್ಪೃಹಯಾಲವೋ ನ ರಿಪವೋ ಯಾಂ ವಿಕ್ರಮಾಸಾದಿತಾಮ್ಯಾವುದು ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು43ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ಮಾರ್ಗಮನುಜ್ಝತಃನ್ಯಾಯ್ಯಂ ಮಾರ್ಗಮನುಜ್ಝತಃ ಸುಕೃತಿನೋ ದೈವಾದ್ಭವಂತ್ಯಾಪದೋ ಯಾಸ್ತಾಃ ಸಂತು ಬಲೇರಿವಾದಿಪುರುಷಾಯೋರ್ವೀಂ ಸ್ವಯಂ ಯಚ್ಛತಃನ್ಯಾಯದ ಆಪತ್ತು, ಅನ್ಯಾಯದ ಪದವಿ44ರುದ್ರೋಽದ್ರಿಂ ಜಲಧಿಂ ಹರಿಃರುದ್ರೋಽದ್ರಿಂ ಜಲಧಿಂ ಹರಿರ್ದಿವಿಷದೋ ದೂರಂ ವಿಹಾಯಃಶ್ರಿತಾ ಭೋಗೀಂದ್ರಾಃ ಪ್ರಬಲಾ ಅಪಿ ಪ್ರಥಮತಃ ಪಾತಾಲಮೂಲೇ ಸ್ಥಿತಾಃಬೇಡುವವರಿಗೆ ಹೆದರಿದ ದೇವರು
ಈ ಸೋಸುವಿಕೆಗೆ ಯಾವ ಸುಭಾಷಿತವೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಸುಭಾಷಿತಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ
ಪಾಠ ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಿಂದ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
