ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 11 ಅರ್ಥ: ವಟುರ್ವಾ ಗೇಹೀ ವಾ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ವಟುರ್ವಾ ಗೇಹೀ ವಾ ಯತಿರಪಿ ಜಟೀ ವಾ ತದಿತರೋ
ನರೋ ವಾ ಯಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಭವತು ಭವ ಕಿಂ ತೇನ ಭವತಿ ।
ಯದೀಯಂ ಹೃತ್ಪದ್ಮಂ ಯದಿ ಭವದಧೀನಂ ಪಶುಪತೇ
ತದೀಯಸ್ತ್ವಂ ಶಂಭೋ ಭವಸಿ ಭವಭಾರಂ ಚ ವಹಸಿ ॥ 11 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

वटुर्वा गेही वा यतिरपि जटी वा तदितरो
नरो वा यः कश्चिद्भवतु भव किं तेन भवति ।
यदीयं हृत्पद्मं यदि भवदधीनं पशुपते
तदीयस्त्वं शम्भो भवसि भवभारं च वहसि ॥ 11 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

vaṭurvā gehī vā yatirapi jaṭī vā taditaro
naro vā yaḥ kaścidbhavatu bhava kiṃ tena bhavati |
yadīyaṃ hṛtpadmaṃ yadi bhavadadhīnaṃ paśupate
tadīyastvaṃ śambho bhavasi bhavabhāraṃ ca vahasi || 11 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವಟುರ್ವಾ (वटुर्वा, vaṭurvā) = ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಲಿ (ವಟುಃ ವಾ) (a brahmachari student, or (vatuh va))
ಗೇಹೀ ವಾ (गेही वा, gehī vā) = ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲಿ (a householder, or)
ಯತಿರಪಿ (यतिरपि, yatirapi) = ಸಂನ್ಯಾಸಿಯೂ ಆಗಲಿ (ಯತಿಃ ಅಪಿ) (a renunciant too (yatih api))
ಜಟೀ ವಾ (जटी वा, jaṭī vā) = ಜಟೆ ಬಿಟ್ಟ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಲಿ (one with matted locks, or)
ತದಿತರೋ (तदितरो, taditaro) = ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲದವನಾಗಲಿ (ತತ್ ಇತರಃ) (one other than these (tat itarah))
ನರೋ ವಾ (नरो वा, naro vā) = ಅಥವಾ ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಾಗಲಿ (or a man)
ಯಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಭವತು (यः कश्चिद्भवतु, yaḥ kaścidbhavatu) = ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ (ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಭವತು) (let him be whoever he may (yah kashchit bhavatu))
ಭವ (भव, bhava) = ಭವನೇ, ಶಿವನೇ (O Bhava, O Shiva)
ಕಿಂ ತೇನ ಭವತಿ (किं तेन भवति, kiṃ tena bhavati) = ಅದರಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? (what comes of that?)
ಯದೀಯಂ (यदीयं, yadīyaṃ) = ಯಾರದ್ದು (whose)
ಹೃತ್ಪದ್ಮಂ (हृत्पद्मं, hṛtpadmaṃ) = ಹೃದಯಕಮಲ (the lotus of the heart)
ಯದಿ (यदि, yadi) = ಆಗಿದ್ದರೆ (if)
ಭವದಧೀನಂ (भवदधीनं, bhavadadhīnaṃ) = ನಿನಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿ (ಭವತ್ ಅಧೀನಂ) (subject to you (bhavat adhinam))
ಪಶುಪತೇ (पशुपते, paśupate) = ಪಶುಪತಿಯೇ (O Pashupati)
ತದೀಯಸ್ತ್ವಂ (तदीयस्त्वं, tadīyastvaṃ) = ನೀನು ಅವನವನು (ತದೀಯಃ ತ್ವಂ) (you, his own (tadiyah tvam))
ಶಂಭೋ (शम्भो, śambho) = ಶಂಭುವೇ (O Shambhu)
ಭವಸಿ (भवसि, bhavasi) = ಆಗುತ್ತೀಯೆ (you become)
ಭವಭಾರಂ (भवभारं, bhavabhāraṃ) = ಸಂಸಾರದ ಹೊರೆಯನ್ನು (the burden of worldly existence)
ಚ ವಹಸಿ (च वहसि, ca vahasi) = ಮತ್ತು ಹೊರುತ್ತೀಯೆ (and you bear)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಲಿ, ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲಿ, ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾಗಲಿ, ಜಟೆ ಬಿಟ್ಟ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಲಿ, ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲದವನಾಗಲಿ, ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಾಗಲಿ, ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ. ಭವನೇ, ಅದರಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಪಶುಪತಿಯೇ, ಯಾರ ಹೃದಯಕಮಲ ನಿನಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿದೆಯೋ, ಶಂಭುವೇ, ನೀನು ಅವನವನಾಗುತ್ತೀಯೆ, ಅವನ ಸಂಸಾರದ ಹೊರೆಯನ್ನೂ ಹೊರುತ್ತೀಯೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Let him be a brahmachari student, or a householder, or a renunciant, or an ascetic with matted locks, or someone outside all of these, or just any man at all. O Bhava, what comes of that? O Pashupati, if anyone’s heart lotus is subject to you, then, O Shambhu, you become his own, and you carry the burden of his worldly life as well.

ಶ್ಲೋಕ 11ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳು ಬದುಕಿನ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ವಟು ಎಂದರೆ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಹುಡುಗ, ಗೇಹೀ ಎಂದರೆ ಮನೆವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥ, ಜಟೀ ಎಂದರೆ ಜಟೆ ಬಿಟ್ಟು ಕಾಡಿಗೆ ಸರಿದ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ, ಯತಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೊರೆದ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕವಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾರಂಪರಿಕ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಯತಿಯನ್ನು ಜಟಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ‘ತದಿತರಃ’ (ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲದವನು) ಮತ್ತು ‘ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ನರಃ’ (ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ) ಎಂದು ಸೇರಿಸಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೇ ತೆರೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

Four words in this verse name the four ashramas, the stages of life. Many read vatu as the brahmachari boy at his studies, gehi as the householder busy with a home, jati as the forest dweller with matted hair, and yati as the renunciant who has given up everything. But the poet does not keep the traditional order, naming the yati before the jati. Nor does he stop with the list. He adds ‘taditarah’, one who is none of these, and ‘yah kashchit narah’, any man at all, and so throws the whole frame open.

ಶ್ಲೋಕದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ‘ಭವ’ ಎಂಬ ಸದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭವತು (ಆಗಲಿ), ಭವ (ಭವನೇ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ), ಭವತಿ (ಆಗುತ್ತದೆ), ಭವದಧೀನಂ (ನಿನಗೆ ಅಧೀನ), ಭವಸಿ (ಆಗುತ್ತೀಯೆ), ಭವಭಾರಂ (ಸಂಸಾರದ ಹೊರೆ). ಭವ ಎಂಬುದು ಶಿವನ ಹೆಸರೂ ಹೌದು, ಹುಟ್ಟುಸಾವಿನ ಈ ಲೋಕದ ಹೆಸರೂ ಹೌದು. ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ, ಭವನು ಭವದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾನೆ.

The sound ‘bhava’ returns again and again through the verse: bhavatu (let him be), bhava (the vocative, O Bhava), bhavati (comes about), bhavadadhinam (subject to you), bhavasi (you become), bhavabharam (the burden of worldly existence). Bhava is both a name of Shiva and a name of this world of birth and death. In the last line the two senses stand together: Bhava carries the burden of bhava.

ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುವು ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಕ್ತ ದೇವರವನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಅದನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ‘ತದೀಯಸ್ತ್ವಂ ಭವಸಿ’, ನೀನು ಅವನವನಾಗುತ್ತೀಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವನ ಸಂಸಾರದ ಹೊರೆಯನ್ನೂ ನೀನೇ ಹೊರುತ್ತೀಯೆ. ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನೇ ಕಮಲವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಮಾತಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೃತ್ಪದ್ಮ ಒಂದು ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ‘ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ವಹಾಮ್ಯಹಮ್’ ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಭಾವವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

The turn of the verse is in its last line. We usually say that the devotee becomes God’s. The poet reverses it: ‘tadiyas tvam bhavasi’, you become his. More than that, you yourself carry the burden of his worldly life. In the ninth verse he spoke of offering the heart itself as a lotus, and here that same heart lotus returns with a condition attached. The feeling is close to the words of the ninth chapter of the Bhagavad Gita, ‘yogakshemam vahamy aham’, I carry their getting and their keeping.

ಆಶ್ರಮ, ಅಧ್ಯಯನ, ತಪಸ್ಸು ಇವು ವ್ಯರ್ಥ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವು ಅಳತೆಗೋಲಲ್ಲ ಎಂದಷ್ಟು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ದೇಹದ ಬಗೆ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದಿತು, ಇದು ಹೊರಗಿನ ಸ್ಥಾನ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತದೆ, ಮುಂದಿನದು ವಾಸಸ್ಥಳ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಮೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮೂರು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತವೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ, ಒಂದು ಪಾದಕ್ಕೆ ಹದಿನೇಳು ಅಕ್ಷರ, ಆರನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.

The verse does not say that the stages of life, or study, or austerity, are worthless. It says only that they are not the measure. The tenth verse said the kind of body does not matter, this one says the outward station does not matter, and the next says the dwelling place does not matter. All three ask one question in three ways. The metre is shikharini, seventeen syllables to a quarter, with the pause after the sixth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ಯಾರ ಮೇಲೂ ಅವರ ಪದವಿ ಬರೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಚೀಟಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಸಾಲು.

Standing in a bank queue, no one has their position written on them. Every hand holds the same kind of slip and everyone stands in the same line.

ಹೊರಗಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ನಾವು ಬೇಗ ಕಲಿಯುತ್ತೇವೆ, ಒಳಗಿನದನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ. ಯಾರ ಬಗ್ಗೆಯಾದರೂ ತೀರ್ಮಾನ ಕಟ್ಟುವ ಮೊದಲು, ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

We learn outward marks quickly and inward ones slowly. Before we settle a judgement about anyone, it helps to remember that where their mind rests is not visible to us.