ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 70 ಅರ್ಥ: ಅರಹಸಿ ರಹಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರಬುದ್ಧ್ಯಾ

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲ, ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಯ ಹೇಳಿಕೆ. ಅರವತ್ತಾರರಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು, ಅರವತ್ತೆಂಟರಲ್ಲಿ ಕಾವಲನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಒಂದೇ ಚಿಕ್ಕ ಕ್ರಿಯಾಪದದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ, ‘ಅಸ್ತಿ’, ಅಂದರೆ ಇದ್ದಾನೆ. ಈ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಓದಿದರೆ ವಾದದಿಂದ ಶರಣಾಗತಿಗೆ, ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಬರುವ ಇಳಿಜಾರು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

This verse is not a request but the statement of a state. The poet who asked for protection in verse 66 and for a guard in verse 68 here stops asking altogether. All the qualifiers of the verse come to rest in one short verb, ‘asti’, he is. Read in sequence, these five verses show a slope that runs from argument to surrender and from surrender to a settled quiet.

‘ಅರಹಸಿ ರಹಸಿ’ ಎಂಬ ಜೋಡಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ನಿರಾಕರಣೆ, ಮತ್ತು ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆಗೂ ನಾಲ್ಕು ಜನರ ಮುಂದೆ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆಗೂ ಶಿವ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಒದಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಹರಿಸು ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಮಾತು ಅದನ್ನು ಅಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

The pair ‘arahasi rahasi’ is finely made. Both stand in the locative, each denies the other, and taken together they mean anywhere at all. The verse says that Shiva is equally available to worship done in secret and to worship done before others. An earlier verse told the mind to sport in privacy, so the phrase here does not cancel that but widens it.

‘ಸ್ವತಂತ್ರಬುದ್ಧ್ಯಾ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಬೇರೊಬ್ಬರ ಅಪ್ಪಣೆಗೆ ಕಾಯದೆ, ಗೊತ್ತಾದ ಕ್ರಮವೇ ಬೇಕೆಂಬ ಕಟ್ಟಿಲ್ಲದೆ ಸೇವೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಇದು ಆಚಾರವನ್ನು ತೆಗಳುವ ಮಾತಲ್ಲ, ಆಚಾರದ ಅನುಕೂಲವಿಲ್ಲದವರಿಗೂ ದಾರಿ ಮುಚ್ಚಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಮಾಧಾನ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ‘ವರಿವಸಿತುಂ’ ಎಂಬುದು ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಅಪರೂಪವಾದ ಪದ, ವರಿವಸ್ಯಾ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಮಾತಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ‘ಪ್ರಸನ್ನಮೂರ್ತಿ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಲಿದ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಎಂದೂ, ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ರೂಪದವನು ಎಂದೂ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ.

The word ‘svatantrabuddhya’ draws attention. It means that service is possible by one’s own thought, without waiting for another’s sanction and without the requirement of a fixed procedure. This is not a disparagement of observance. Many read it as a comfort, that the way is not closed to those who lack the means for observance. ‘Varivasitum’, to serve, is a rare word that comes from the old term varivasya. ‘Prasannamurti’ can mean one who is well disposed and also one whose form stands clear before meditation.

ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಮಾತುಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಆಧಾರ. ‘ಅಗಣಿತಫಲದಾಯಕಃ’ ಎಂದರೆ ಎಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗದಷ್ಟು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ‘ಜಗದಧಿಕಃ’ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಮೀರಿದವನು. ಕೊಡುವವನು ಜಗತ್ತಿಗಿಂತ ಹಿರಿದಾದ್ದರಿಂದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಎಣಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಸಣ್ಣ ತರ್ಕ. ‘ರಾಜಶೇಖರ’ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡವನು ಎಂದೂ, ಕಿರೀಟ ತೊಟ್ಟ ರಾಜ ಎಂದೂ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ‘ರಾಜಮೌಲೇ’ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ‘ರಾಜಶೇಖರ’ ಒಂದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಸಲ ತರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತಿವೆ.

The last two epithets support each other. ‘Aganitaphaladayakah’ is the giver of fruit beyond counting and ‘jagadadhikah’ is the one who exceeds the world. Because the giver is greater than the world, his giving admits of no count, which is a small piece of reasoning. ‘Rajashekhara’ carries two senses, he who wears the moon on his crown, and the king who wears a crown. The ‘rajamaule’ of the previous verse and the ‘rajashekhara’ here bring the same picture twice, so the two verses stand hand in hand.

‘ಹೃದಿ ಅಸ್ತಿ’ ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಅರಸನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೂಡು, ಸೌಧ, ತೋಟ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದರು, ಆ ಸಾಲಿನ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಇದು. ಛಂದಸ್ಸು ಅರವತ್ತೇಳು ಮತ್ತು ಅರವತ್ತೆಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಂತೆಯೇ ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾ, ಬೆಸ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ಮತ್ತು ಸಮ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹದಿಮೂರು ಅಕ್ಷರ. ನಡುವಿನ ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ನಡಿಗೆ ಒಂದೇ.

In the closing words ‘hridi asti’ the heart becomes the king’s capital. In the earlier part of the hymn the poet called the mind a nest, a mansion and a garden, and this continues that line. The metre is pushpitagra, as in verses 67 and 68, with twelve syllables in the odd quarters and thirteen in the even. Only verse 69, which stands between them, is in a different metre, so these three verses share one gait.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಬೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪೊರಕೆಯ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ನೋಡುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಮೆಚ್ಚುವವರೂ ಇಲ್ಲ. ಬೆಳಕು ಹರಿದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಕೆಲಸ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಕೆಲಸದ ಗುಣ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

At four in the morning the sound of a broom is heard in the street. Nobody is watching and nobody is praising. After daybreak the same work goes on in front of everyone, and its quality does not change.

ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ನಾವು ಯಾರೂ ನೋಡದಿದ್ದಾಗಲೂ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ರೂಢಿಯಾದಾಗ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಎರಡು ಬೇರೆ ಜಾಗಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

What truly matters to us we do even when no one is watching. Once that becomes a habit, inside and outside no longer stay two separate places.