ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 84 ಅರ್ಥ: ಶಿವ ತವ ಪರಿಚರ್ಯಾ

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಮದುವೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ, ಕನ್ಯಾದಾನದ ಚಿತ್ರ. ‘ಪ್ರದಾಸ್ಯೇ’ ಎಂಬುದು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಮುಂದಿನ ಕಾಲದ ರೂಪ, ಮತ್ತು ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಾಗ ಹೇಳುವ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪದವೇ ಅದು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಾದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಮಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸಹಜವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದೆ. ಕೊಡುವವನು ತಂದೆ, ಪಡೆಯುವವನು ಶಿವ, ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಮಗಳು ಹೋಗುವುದು ಒಂದು ಬರಿದಾದ ಮನೆಗಲ್ಲ.

The verse holds a wedding before us, the giving away of a daughter. ‘Pradasye’ is the future, I shall give, and it is the very word of the formula spoken when a daughter is given. Since buddhi is feminine in Sanskrit, calling her a daughter sits naturally. The giver is the father, the receiver is Shiva, and since Gauri is in that house the daughter is not going to an empty one.

‘ಗುಣಧುರ್ಯಾ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಬಿಡಿಸಬೇಕು. ಧುರ್ ಎಂದರೆ ಗಾಡಿಯ ನೊಗ, ಧುರ್ಯ ಎಂದರೆ ಆ ನೊಗವನ್ನು ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಹೊರುವವನು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಖ್ಯನಾದವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಗಳು ಗುಣಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ನಿಂತವಳು, ಜೊತೆಗೆ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರುವವಳು. ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಒಪ್ಪಿಸುವ ರೀತಿಯೇ ಇಲ್ಲಿದೆ.

The word ‘gunadhurya’ needs opening. Dhur is the yoke-pole of a cart, and dhurya is the one that stands in front and bears it, from which comes the sense of foremost. So this daughter stands at the head of the line of good qualities, and she is also the one who carries the load. What we have here is the manner of a father who commends his daughter’s qualities as he gives her away.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ತಿರುವಿದೆ. ಮಾಮೂಲಿನಂತೆ ಮಗಳು ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಗಂಡನನ್ನೇ ತನ್ನ ಹೃದಯದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪಡೆದವನೇ ಒಳಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ‘ಸಂವಸ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಸಂ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗ ಚೆನ್ನಾಗಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಎಂಬ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

There is a fine turn in the last line. By custom the daughter goes to her husband’s house, yet here the father asks the husband himself to live always in the house of his heart. What is given does not leave the house, for the receiver comes in and stays. The prefix sam in ‘samvasa’ carries the shade of dwelling well and dwelling together.

ಸಂಬೋಧನೆಗಳು ಈ ಮದುವೆಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿ ನಿಂತಿವೆ. ‘ಸಕಲಭುವನಬಂಧು’ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ನೆಂಟ, ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮನೆಗಳು ನೆಂಟರಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತಿದೆ. ‘ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸಿಂಧು’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸತ್ ಎಂದರೆ ಇರುವಿಕೆ, ಚಿತ್ ಎಂದರೆ ಅರಿವು, ಆನಂದ ಎಂದರೆ ಸುಖ, ಮೂರೂ ಸೇರಿ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುವ ಪದ ಇದು. ‘ಸದಯ’ ಎಂದರೆ ದಯೆಯುಳ್ಳವನೇ, ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೊದಲು ಬರುವ ಮಾತು.

The vocatives fit the wedding picture. ‘Sakalabhuvanabandhu’ means the kinsman of all the worlds, and since two households become kin at a marriage the word sits well here. In ‘sachchidanandasindhu’, sat is being, chit is awareness and ananda is bliss, and the three together are the standard Advaita description of Brahman. ‘Sadaya’ means one who has compassion, a word that comes just before the request.

ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಸಂಗತಿಗಳು. ‘ಗೌರ್ಯಾ ಭವ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವರು ಗೌರಿಯೊಡನೆ ಇರುವ ಭವನೇ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ, ಗೌರಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ಅವಕಾಶವಾಗು ಎಂಬ ಆಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ಇನ್ನು ಹಲವರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಟ್ಟು ಅರ್ಥ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೇ ಕೊಡುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು, ಏಕೆಂದರೆ ವಾದ ಮಾಡುವುದೂ ಅಳೆಯುವುದೂ ಅದೇ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ. ಎಂಬತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮಾತಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಕೈಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಮಾತಿದೆ. ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಎಣಿಸಿದರೆ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ಅಕ್ಷರ, ಮೊದಲ ಆರು ಲಘು, ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಂತೆಯೇ ಮಾಲಿನೀ.

Two small matters. Many read ‘gaurya bhava’ as a vocative, O Bhava who are with Gauri, while others read bhava as an imperative, be such that there is room for service near Gauri, and both arrive at much the same sense. It is also worth noticing that what is given away is the intellect itself, since it is with that same intellect that one argues and measures. The eighty-first spoke of a mind offered, and here the hand of the intellect is given. Counting the metre, each quarter has fifteen syllables with the first six short, malini as in the previous verse.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಮಗಳ ಕೈಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬೆಳೆಸಿದ ತಂದೆ ಆ ಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಸಲಹೆ ಕೊಡುವವನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ, ನಡೆಸುವವನಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

At a wedding there comes a moment when a daughter’s hand is placed in another’s. The father who raised her until then remains, after that moment, someone who may advise, and not someone who directs.

ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಕೊಡುವುದೆಲ್ಲ ಹೀಗೆಯೇ. ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನೋ ಹೊಣೆಯನ್ನೋ ಬೇರೆಯವರ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತೇವೆ. ಅರ್ಧ ಕೊಟ್ಟು ಅರ್ಧ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದೂ ಕೈಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

All giving out of trust is like this. When a task or a responsibility is put into someone else’s hands, the right to run it our way has been handed over with it. If half is given and half held back, even the half given does not come to anything.