ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 74 ಅರ್ಥ: ಆಶಾಪಾಶಕ್ಲೇಶದುರ್ವಾಸನಾದಿ

ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪೇಟೀ ಎಂದರೆ ಬಟ್ಟೆ, ಗಂಧ, ಒಡವೆ ಇಡುವ ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ. ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಪರಿಮಳ ಹಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಿಮಳವುಳ್ಳ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಮುಚ್ಚಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ದಿನ ಕಳೆದಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೇ ಆ ವಾಸನೆಯನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಇಡುವ ಗಂಧ ಶಿವನ ಪಾದ.

The picture of the box needs opening out first. A peti is the wooden box in which clothes, scents and ornaments are kept. Scent is not applied to a box from outside. Something fragrant is laid inside and the lid closed, and as the days pass the box itself takes on that smell. The mind is that box, and what is laid inside it is Shiva’s foot.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೀಲಿ ‘ವಾಸನಾ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿದೆ. ವಸ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದ ಆ ಮಾತಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಹಳೆಯ ಒಲವು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಿಮಳ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ವಾಸನೆ ಎಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಒಲವು, ಜೊತೆಗೆ ಕೆಟ್ಟ ವಾಸನೆ. ಒಂದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕಳೆಯುವ ದಾರಿಯೂ ಪರಿಮಳದ ದಾರಿಯೇ, ಉಜ್ಜುವುದಲ್ಲ, ಗಾಢವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಗಂಧವನ್ನು ಒಳಗೆ ಇಡುವುದು.

The key to this verse lies in the word ‘vasana’. Coming from the root vas, it means both the old leaning left behind in the mind and a scent. So durvasana is at once a bad tendency and a bad smell, and in one word the verse says that the mind carries the smell of its old habits. The way to be rid of it is the way of scent as well: not scrubbing, but placing a strong and sweet fragrance inside.

‘ಆಶಾ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಲ ಬರುತ್ತದೆ, ಎರಡು ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ. ಮೊದಲನೆಯದು ಆಶಾಪಾಶ, ಆಸೆಯೆಂಬ ಹಗ್ಗ, ಇದು ಪರಿಚಿತ ಚಿತ್ರ. ಎರಡನೆಯದು ಆಶಾಶಾಟೀಕ, ಆಶಾ ಎಂದರೆ ದಿಕ್ಕು, ಶಾಟೀ ಎಂದರೆ ಉಡುಪು, ಆದ್ದರಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ಸೀರೆಯಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡವನು, ಬೇರೆ ಬಟ್ಟೆ ಇಲ್ಲದ ದಿಗಂಬರ ಶಿವ. ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡವನು ಏನನ್ನೂ ಉಡದವನ ಬಳಿ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ವಿನೋದ ಈ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.

The word ‘asha’ occurs twice in the verse, in two different senses. The first is ashapasha, the noose of hope, a familiar image. The second is ashashatika, where asha is a direction of space and shati a garment, so it means one who wraps the quarters of the sky about him as his only cloth, Shiva the naked one. The placing carries its own wit: the man caught in a rope has come to be freed by one who wears nothing.

ವ್ಯಾಕರಣದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಂಶ. ‘ತನೋತು’ ಎಂಬುದು ತನ್ ಧಾತುವಿನ ವಿಧಿರೂಪ, ಹರಡಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಡಲಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಅದರ ಕರ್ತೃ ‘ಪಾದಾರವಿಂದಂ’, ಮತ್ತು ‘ವಾಸಿತಾಂ’ ಎಂಬುದು ‘ಪೇಟೀಂ’ ಜೊತೆಗೇ ಹೋಗುವ ದ್ವಿತೀಯಾ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನ ಪಾದವು ನನ್ನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಮಳವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿ ಮಾಡಲಿ ಎಂಬುದು ವಾಕ್ಯ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಇಷ್ಟು, ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ವಾಸನೆ ಬದಲಾಗಲಿ ಎಂಬುದೊಂದೇ ಕೇಳಿಕೆ.

One small grammatical point. ‘Tanotu’ is the imperative of the root tan, let it spread or let it make. Its subject is ‘padaravindam’, and ‘vasitam’ is an accusative agreeing with ‘petim’. So the sentence is, let Shiva’s foot make my box fragrant. What deserves notice is this much: nothing else is asked for in the prayer. The one request is that the smell of the mind should change.

ಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ. ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಚಿಕ್ಕದು. ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕೂ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಗುರು ಲಘುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಒಂದೇ, ಆರನೆಯ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಘು. ಆ ಜೋಡಣೆ ಶಾಲಿನೀ ವೃತ್ತದ್ದು.

As to the metre: this verse is shorter than the three before it. There are eleven syllables in each quarter, and the arrangement of long and short is the same in all four, with only the sixth and the ninth syllables light. That arrangement is the one called shalini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟ ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆದಾಗ ಬರುವ ವಾಸನೆ ಬಟ್ಟೆಯದಲ್ಲ, ಅದರ ಜೊತೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡ ಗಾಳಿಯದು. ಅದನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಉಜ್ಜುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೆರಡು ದಿನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಇಟ್ಟು, ಒಳಗೆ ಒಣಗಿದ ಎಲೆ ಅಥವಾ ಸಾಬೂನಿನ ತುಂಡನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ.

The smell that comes from a wooden trunk shut for years is not the smell of the clothes but of the air closed in with them. It is not got rid of by scrubbing. The trunk is left in the sun for a day or two, and a dried leaf or a piece of soap is put inside.

ಹಳೆಯ ಒಲವುಗಳೂ ಹೀಗೆಯೇ ಸಡಿಲಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ಬಯ್ದು ಓಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯದೊಂದನ್ನು ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಕಾಯುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುದು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ನಾವು ಗಮನಿಸದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ.

Old leanings loosen in the same way. Putting something good inside and waiting works better than scolding them out. The change makes itself known slowly, on days when we are not watching for it.