ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 92 ಅರ್ಥ: ದೂರೀಕೃತಾನಿ ದುರಿತಾನಿ

ಶ್ಲೋಕದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಮಾತುಗಳು ದು ಅಥವಾ ದೌ ಎಂಬ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಮೊದಲಾಗುತ್ತವೆ. ದುಸ್ ಅಥವಾ ದುರ್ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಕೆಟ್ಟದು, ಕಷ್ಟವಾದದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ದುರಿತ ಎಂದರೆ ಪಾಪ, ದುರಕ್ಷರ ಎಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಕ್ಷರ, ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಅದೃಷ್ಟ, ದುರಹಂಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಹಂಕಾರ, ದುರ್ವಚಸ್ ಎಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಮಾತು. ಈ ಜೋಡಣೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಬಂದಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ದುರಾಶಾ, ದುರಧಿಪ, ದುರಂತ, ದುರಿತ, ದುಃಖ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಸಂಸಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಅವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಇಲ್ಲಿ ಅವೇ ದೂರ ಸರಿದಿವೆ.

In the first two quarters six words begin with the sound du or dau. The prefix dus or dur means bad or hard. Durita is a sin, durakshara a bad syllable, daurbhagya ill fortune, durahankriti an evil pride, durvachas bad speech. The same device appeared in verse nineteen, where durasha, duradhipa, duranta, durita and duhkha described the round of worldly life. There they held him fast. Here the same words name what has moved away.

‘ದುರಕ್ಷರಾಣಿ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದು, ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುವ ಕೆಟ್ಟ ಮಾತು, ಅಶುಭವಾದ ನುಡಿ, ಬಯ್ಗುಳ. ಎರಡು, ಅಕ್ಷರ ಎಂದರೆ ಬರೆದದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಿಂದ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕೆಟ್ಟ ವಿಧಿಲಿಪಿ. ಹದಿನೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಲಿಪಿಯನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಮಾತು ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥಕ್ಕೂ ಆಧಾರವಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಪಟ್ಟಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಡುವ ಮಾತು, ಒದಗುವ ಅದೃಷ್ಟ, ಒಳಗಿನ ಬಿಗುಮಾನ, ಎಲ್ಲವೂ.

‘Duraksharani’ can be taken in two ways. One is bad speech that falls on the ear, an ill-omened word, an abuse. The other rests on akshara as a written letter, and so means the ill writing of destiny on the forehead. Since verse fifteen spoke of erasing the writing of fate, many readers find support for the second sense too. Held together, the two make the list complete: the words we speak, the fortune that falls to us, and the conceit within.

ವ್ಯಾಕರಣದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಂಶ. ‘ದೂರೀಕೃತಾನಿ’ ಬಹುವಚನದ ನಪುಂಸಕ ರೂಪ, ಮತ್ತು ಅದು ಮುಂದೆ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳಿಗೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕ್ರಿಯಾಪದವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ದೂರವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವೇ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾರು ದೂರ ಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮೂರನೆಯ ಪಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಶಿವನ ಚರಿತೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು.

One small grammatical point. ‘Durikritani’ is a neuter plural and agrees with all the words that follow it together. There is no other verb in that line, so the reader must supply for himself that these things have been put at a distance. Nor does the verse say who put them there, though the third quarter hints at the reason: the drinking of the essence of Shiva’s story.

ಕುಡಿಯುವ ಚಿತ್ರ ಈ ಕೃತಿಗೆ ಹೊಸದಲ್ಲ, ಆನಂದದ ಹೊನಲಿನ ಹೆಸರೇ ಅದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವುದು ಶಿವನ ಚರಿತೆಯ ಸಾರವನ್ನು, ಮತ್ತು ‘ನಿತರಾಂ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಟ್ಟಿನೋಡುವುದಲ್ಲ, ತಣಿಯುವವರೆಗೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕೇಳಿಕೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕೈ ಕೊಟ್ಟು ಎತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಟದಿಂದ ಎತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕಟಾಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲೆಯಿಂದ ಬೀರುವ ನೋಟ, ಮತ್ತು ಸತ್ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಬಹುವಚನವಾದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ನೋಟವಲ್ಲ, ಆಗಾಗ ಬೀಳುವ ನೋಟಗಳು.

The image of drinking is not new to this work. Its very title speaks of a wave of bliss. What is drunk here is the essence of Shiva’s story, and ‘nitaram’ does not mean a sip for tasting but a drinking until the thirst is done. The shape of the request deserves notice as well. He does not ask for a hand to be held out, but to be lifted by a look. Kataksha is the glance from the corner of the eye, and sat means good or true. The plural tells us these are not one look but looks that fall again and again.

ಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ. ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ, ಮೂರನೆಯ, ಐದನೆಯ, ಆರನೆಯ, ಏಳನೆಯ, ಒಂಬತ್ತನೆಯ, ಹತ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಲಘು, ಉಳಿದವು ಗುರು. ಅದು ವಸಂತತಿಲಕ ವೃತ್ತ. ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದರಿಂದ ಎಪ್ಪತ್ತೈದರ ನಡುವಿನ ಹಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳೂ ಇದೇ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿವೆ.

As to the metre: each quarter has fourteen syllables, of which the third, fifth, sixth, seventh, ninth, tenth and twelfth are light and the rest heavy. That is the metre called vasantatilaka, which also carries several of the verses between seventy one and seventy five.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಸಾಲ ತೀರುವ ದಿನ ಒಂದು ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಮುದ್ರೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಮೊತ್ತ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಗೊತ್ತಿತ್ತು, ಹೊಸ ಲೆಕ್ಕ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗುವುದು ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುವಾಗಿನ ನಡಿಗೆ.

On the day a debt of many years is cleared, a stamp goes on to a sheet of paper. The amount was known from the start and no new sum has been worked out. What changes is the walk out of the office.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮಾಡುವುದೂ ಅದೇ ಕೆಲಸ, ಇಳಿದ ಭಾರವನ್ನು ಹೆಸರು ಹಿಡಿದು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೇಳುವುದು. ಅದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೊಂದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಸಾಲ ತೀರಿದ ಮೇಲೂ ಕವಿಯ ಕೇಳಿಕೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಮೇಲೆತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಭಾರ ಇಳಿದ ಕೂಡಲೆ ಎಲ್ಲವೂ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂದು ನಮಗೂ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

The verse does the same thing, naming one by one the weights that have come off. Something else may be noticed as well: even after the debt is cleared the poet does not stop asking, and says, lift me up. When one weight comes off us, we do not feel either that everything is now finished.