ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 17 ಅರ್ಥ: ಫಲಾದ್ವಾ ಪುಣ್ಯಾನಾಂ

ಶ್ಲೋಕದ ಚಿತ್ರವೇ ಅದರ ಸೊಗಸು. ಶಿವನ ಮುಂದೆ ದೇವತೆಗಳು ನಮಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಬಾಗಿದ ಅವರ ತಲೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಿನ್ನ ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳ ಕಿರೀಟಗಳು ಒಂದು ಹೊಳೆಯುವ ಗೋಡೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ನಿಂತ ಬಡ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಪಾದಗಳ ದರ್ಶನವೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅನುಗ್ರಹ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮೇಲೂ ಒಂದು ಅಡ್ಡಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಮೆಲ್ಲನೆಯ ತಮಾಷೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

The picture is itself the beauty of the verse. The gods crowd forward to bow before Shiva, and the gold and ruby crowns on their lowered heads stand like a glittering wall. The poor devotee at the back gets no sight of the feet at all. There is a gentle joke here: even after grace has been granted, one obstacle remains.

ಪದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ‘ನಿಲಿಂಪ’ ಎಂಬುದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಅಪರೂಪದ ಪದ, ಸ್ತೋತ್ರಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಆಗಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ಸಂಭ್ರಮ’ ಎಂದರೆ ಗಡಿಬಿಡಿ, ಆತುರ, ಜೊತೆಗೆ ಬೆರಗು ಕೂಡ. ‘ಜುಷ್’ ಎಂಬ ಧಾತು ಸವಿಯುವುದು, ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ನಮಸ್ಸಂಭ್ರಮಜುಷಾಂ’ ಎಂದರೆ ನಮಸ್ಕಾರದ ಆ ಗಡಿಬಿಡಿಯನ್ನೇ ಸವಿಯುವವರು. ‘ಮಕುಟ’ ಎಂಬುದು ಕಿರೀಟದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ.

The words repay attention. ‘Nilimpa’ is an uncommon word for the gods and turns up here and there in hymn literature. ‘Sambhrama’ means bustle or haste, and also awe. The root ‘jush’ means to relish or take pleasure in. So ‘namassambhramajusham’ describes those who enjoy the very bustle of bowing. ‘Makuta’ is another form of the word for a crown.

ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಪುಣ್ಯಗಳ ಫಲ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ. ಕವಿ ಎರಡನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡು ‘ಫಲದಿಂದಲೋ ಕರುಣೆಯಿಂದಲೋ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಒಟ್ಟು ಒತ್ತು ಕರುಣೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಇದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ಪುಣ್ಯದ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಕವಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ‘ತ್ವಯಿ ಪ್ರಸನ್ನೇ ಅಪಿ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ರಚನೆ, ನೀನು ಒಲಿದಿದ್ದರೂ ಎಂಬ ಅರ್ಥ.

The first quarter names two causes, the fruit of merits and compassion, and the poet lets both stand with an ‘either from this or from that’. The weight of the whole hymn falls on compassion, since nowhere does the poet press the account of his own merit. ‘Tvayi prasanne api’ is a locative construction meaning even though you are pleased.

‘ಮಾಂ ಸ್ಥಗಯತಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಪದ ‘ಮಾಂ’, ಅಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಲು ನನ್ನನ್ನೇ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ದರ್ಶನದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ಭಾವ. ಕಿರೀಟಗಳು ಪಾದಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹಲವರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ಈ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪೇ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಹರಿಮುಖಾಃ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.

In ‘mam sthagayati’ the object is ‘mam’, me, so literally the row of gods covers the poet over, that is, shuts him out of the sight. Several readers take it as the crowns hiding the feet, and the sense is not different. This same crowd of gods returns in the next verse under the name ‘harimukhah’. The metre is shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂತವರಿಗೆ ಹಲಗೆ ಕಾಣುವುದೇ ಕಷ್ಟ. ಮುಂದಿನ ತಲೆಗಳು ಅಡ್ಡ ಬರುತ್ತವೆ. ಪಾಠ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ನಾವು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

Sitting on a back bench in a classroom, it is hard to see the board at all. The heads in front come in the way. The lesson is going on and we are there, but we cannot see.

ಆಗ ಎದ್ದು ಸ್ಥಳ ಬದಲಿಸುವುದೋ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ ಪಡುವುದೋ ನಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ದರ್ಶನ ತಡವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರ ವಿರೋಧವೂ ಕಾರಣವಲ್ಲ, ಎದುರು ನಿಂತವರ ಉತ್ಸಾಹವೇ ಕಾರಣ.

Then it is our choice whether to get up and change places, or to be content with listening. Sometimes what delays our sight of a thing is nobody’s hostility, only the eagerness of those standing in front.