ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 36 ಅರ್ಥ: ಭಕ್ತೋ ಭಕ್ತಿಗುಣಾವೃತೇ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ಭಕ್ತೋ ಭಕ್ತಿಗುಣಾವೃತೇ ಮುದಮೃತಾಪೂರ್ಣೇ ಪ್ರಸನ್ನೇ ಮನಃ-
ಕುಂಭೇ ಸಾಂಬ ತವಾಂಘ್ರಿಪಲ್ಲವಯುಗಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಸಂವಿತ್ಫಲಮ್ ।
ಸತ್ತ್ವಂ ಮಂತ್ರಮುದೀರಯನ್ನಿಜಶರೀರಾಗಾರಶುದ್ಧಿಂ ವಹನ್
ಪುಣ್ಯಾಹಂ ಪ್ರಕಟೀಕರೋಮಿ ರುಚಿರಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಾಪಾದಯನ್ ॥ 36 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

भक्तो भक्तिगुणावृते मुदमृतापूर्णे प्रसन्ने मनः-
कुम्भे साम्ब तवाङ्घ्रिपल्लवयुगं संस्थाप्य संवित्फलम् ।
सत्त्वं मन्त्रमुदीरयन्निजशरीरागारशुद्धिं वहन्
पुण्याहं प्रकटीकरोमि रुचिरं कल्याणमापादयन् ॥ 36 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

bhakto bhaktiguṇāvṛte mudamṛtāpūrṇe prasanne manaḥ-
kumbhe sāmba tavāṅghripallavayugaṃ saṃsthāpya saṃvitphalam |
sattvaṃ mantramudīrayannijaśarīrāgāraśuddhiṃ vahan
puṇyāhaṃ prakaṭīkaromi ruciraṃ kalyāṇamāpādayan || 36 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಭಕ್ತೋ (भक्तो, bhakto) = ಭಕ್ತನಾದ ನಾನು (ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಃ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತೋ ಆಗಿದೆ) (I, being a devotee (bhaktah becomes bhakto in sandhi))
ಭಕ್ತಿಗುಣಾವೃತೇ (भक्तिगुणावृते, bhaktiguṇāvṛte) = ಭಕ್ತಿಯೆಂಬ ದಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಿದ (ಗುಣ: ದಾರ, ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣ) (wound about with the thread of devotion (guna: a thread, and also a virtue))
ಮುದಮೃತಾಪೂರ್ಣೇ (मुदमृतापूर्णे, mudamṛtāpūrṇe) = ಸಂತೋಷದ ಅಮೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದ (ಮುದ್, ಅಮೃತ, ಆಪೂರ್ಣ) (filled to the brim with the nectar of gladness (mud, amrita, apurna))
ಪ್ರಸನ್ನೇ (प्रसन्ने, prasanne) = ತಿಳಿಯಾದ, ಪ್ರಸನ್ನವಾದ (clear and serene)
ಮನಃಕುಂಭೇ (मनःकुम्भे, manaḥkumbhe) = ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಕಲಶದಲ್ಲಿ (in the pot that is the mind)
ಸಾಂಬ (साम्ब, sāmba) = ಸಾಂಬನೇ, ಅಂಬೆಯೊಡನಿರುವವನೇ (O Samba, you who are with Amba)
ತವಾಂಘ್ರಿಪಲ್ಲವಯುಗಂ (तवाङ्घ्रिपल्लवयुगं, tavāṅghripallavayugaṃ) = ನಿನ್ನ ಚಿಗುರಿನಂತಹ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು (ಪಲ್ಲವ: ಚಿಗುರು, ಎಲೆ) (the pair of your feet, tender as new shoots (pallava: a sprout or leaf))
ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ (संस्थाप्य, saṃsthāpya) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಇಟ್ಟು (having set in place)
ಸಂವಿತ್ಫಲಮ್ (संवित्फलम्, saṃvitphalam) = ಅರಿವೆಂಬ ಫಲವನ್ನು (ಸಂವಿತ್: ಅರಿವು, ಪ್ರಜ್ಞೆ) (the fruit of awareness (samvit: awareness, consciousness))
ಸತ್ತ್ವಂ (सत्त्वं, sattvaṃ) = ಸತ್ತ್ವವನ್ನು, ತಿಳಿಯಾದ ಗುಣವನ್ನು (sattva, the clear quality)
ಮಂತ್ರಮುದೀರಯನ್ (मन्त्रमुदीरयन्, mantramudīrayan) = ಮಂತ್ರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ (ಮಂತ್ರಂ ಉದೀರಯನ್) (uttering as the mantra (mantram udirayan))
ನಿಜಶರೀರಾಗಾರಶುದ್ಧಿಂ (निजशरीरागारशुद्धिं, nijaśarīrāgāraśuddhiṃ) = ತನ್ನ ದೇಹವೆಂಬ ಮನೆಯ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು (ಆಗಾರ: ಮನೆ) (the purification of the house that is one’s own body (agara: a house))
ವಹನ್ (वहन्, vahan) = ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಹೊತ್ತು (carrying out)
ಪುಣ್ಯಾಹಂ (पुण्याहं, puṇyāhaṃ) = ಪುಣ್ಯಾಹವನ್ನು, ಈ ದಿನ ಪುಣ್ಯದ ದಿನ ಎಂಬ ಸಾರುವಿಕೆಯನ್ನು (the punyaha, the declaration that this day is a holy day)
ಪ್ರಕಟೀಕರೋಮಿ (प्रकटीकरोमि, prakaṭīkaromi) = ಸಾರುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ (I declare, I make manifest)
ರುಚಿರಂ (रुचिरं, ruciraṃ) = ಸೊಗಸಾದ (lovely)
ಕಲ್ಯಾಣಮಾಪಾದಯನ್ (कल्याणमापादयन्, kalyāṇamāpādayan) = ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ (ಕಲ್ಯಾಣಂ ಆಪಾದಯನ್) (bringing about welfare (kalyanam apadayan))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಾಂಬನೇ, ಭಕ್ತನಾದ ನಾನು ಭಕ್ತಿಯ ದಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಿದ, ಸಂತೋಷದ ಅಮೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ತಿಳಿಯಾದ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಚಿಗುರಿನಂತಹ ನಿನ್ನ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಅರಿವೆಂಬ ಫಲವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಸತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಮಂತ್ರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ, ನನ್ನ ದೇಹವೆಂಬ ಮನೆಯ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಸೊಗಸಾದ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ ಪುಣ್ಯಾಹವನ್ನು ಸಾರುತ್ತೇನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O Samba, I, your devotee, set the pair of your feet, tender as new shoots, in the pot of my mind, which is wound about with the thread of devotion, filled with the nectar of gladness and clear within, and I place upon it the fruit of awareness. Uttering sattva as the mantra, carrying out the purification of the house that is my own body and bringing about lovely auspiciousness, I declare the punyaha.

ಶ್ಲೋಕ 36ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 36

ಶ್ಲೋಕ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನದ ವಿಧಿಯನ್ನೇ ಇಡಿಯಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯದ ಮೊದಲು ಕಲಶವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ದಾರವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ, ತಿಳಿನೀರನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ, ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಮನೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಈ ದಿನ ಪುಣ್ಯದ ದಿನ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಂಗಗಳೆಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಂದೂ ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುವಲ್ಲ.

The verse takes up, whole, the domestic rite of punyahavachana. Before any auspicious undertaking a pot is set down, thread is wound round it, clear water is poured in, tender leaves are placed at its mouth with a coconut above them, mantras are recited, the house is purified and the day is declared a holy day. Every one of these parts appears in the verse in turn, and not one of them is an outward object.

ಒಂದೊಂದನ್ನೂ ಕವಿ ಒಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಲಶ ಮನಸ್ಸು. ಸುತ್ತಿದ ದಾರ ಭಕ್ತಿ. ಒಳಗಿನ ನೀರು ಸಂತೋಷದ ಅಮೃತ. ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಎರಡು ಎಳೆಯ ಪಾದಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಫಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂವಿತ್ ಎಂಬ ಅರಿವು. ಹೇಳಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರ ಸತ್ತ್ವಗುಣ. ಶುದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮನೆ ತನ್ನ ದೇಹ. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸುವ ಯಜಮಾನನೂ ಮಂತ್ರ ಹೇಳುವವನೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ.

The poet turns each part inward. The pot is the mind. The thread round it is devotion. The water inside is the nectar of gladness. In the place of the tender leaves at the mouth stand Shiva’s two young feet, and in the place of the fruit above them stands samvit, awareness. The mantra to be recited is sattva, the clear quality. The house to be purified is his own body. Here the householder for whom the rite is done and the one who recites the mantras are one and the same.

ಶ್ಲೋಕದ ಸೊಗಸು ಇರುವುದು ಎರಡೂ ಕಡೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಪದಗಳಲ್ಲಿ. ಗುಣ ಎಂದರೆ ಕಲಶಕ್ಕೆ ಸುತ್ತುವ ದಾರ, ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣ ಕೂಡ. ಪ್ರಸನ್ನ ಎಂದರೆ ಕಲಕದ ತಿಳಿನೀರು, ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ. ಫಲ ಎಂದರೆ ಕಲಶದ ಮೇಲಿಡುವ ಕಾಯಿ, ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲ ಕೂಡ. ಪಲ್ಲವ ಎಂದರೆ ಚಿಗುರೆಲೆ, ಮತ್ತು ಚಿಗುರಿನಂತೆ ಮೃದುವಾದ ಪಾದ ಕೂಡ. ಸತ್ತ್ವ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೂರು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸತ್ತ್ವ ಎಂದೂ, ಒಳಗಿನ ಗಟ್ಟಿತನ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ.

The charm of the verse lies in words that serve both sides at once. Guna is the thread wound round the pot, and equally a virtue. Prasanna is water that has settled clear, and equally a mind that has settled. Phala is the coconut set on the pot, and equally the fruit of effort. Pallava is a tender shoot, and equally a foot soft as a shoot. Sattva is read both as the first of the three qualities and as inward steadiness.

ಹೊರಗಿನ ಪೂಜೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಒಳಗಿನ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಈ ಕ್ರಮ ಶೈವ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ ಪರಂಪರೆಗಳ ಅಂತರ ಪೂಜೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು, ಮೂವತ್ತೈದನೆಯದು ಅವನನ್ನು ಚಿತ್ತದ ಒಳಗಿನ ಗೆಳೆಯ ಎಂದು ಕರೆದಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಜಾಗವಾಗುತ್ತದೆ, ಮೂವತ್ತೆಂಟರಲ್ಲಿ ಕೊಳ, ಮೂವತ್ತೊಂಬತ್ತರಲ್ಲಿ ನಗರ, ನಲವತ್ತರಲ್ಲಿ ಗದ್ದೆ, ನಲವತ್ತೆರಡರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.

This way of turning the material of outward worship into inward feeling belongs to the practice of interior worship in the Shaiva and Advaita traditions. Verse 27 gave the mind to Shiva, and verse 35 called him the innermost friend within the mind. From here on the mind becomes a place: a lake in verse 38, a city in 39, a field in 40, a fort in 42. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to the quarter, with the pause after the twelfth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮದುವೆಯ ಛತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಹೋದರೆ ಇನ್ನೂ ಯಾರೂ ಬಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನೆಲ ಒರೆಸಿರುತ್ತದೆ, ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ, ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಯಾರೂ ನೋಡದ ಈ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಆ ದಿನದ ಸಂತೋಷದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಇರುತ್ತದೆ.

Arriving early at a wedding hall, we find no one there yet. The floor has been washed, the vessels stand in rows, leaves are tied at the doorway. Half the gladness of that day is already in this preparation that nobody watches.

ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮನೆಗೆ ಕರೆದಾಗ ನಾವು ಮೊದಲು ಮಾಡುವುದು ಜಾಗವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದೇ. ಒಳಗಿನ ಸಿದ್ಧತೆಗೂ ಇದೇ ಕ್ರಮ ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸ, ಆದರೆ ಉಳಿದದ್ದು ಸಾಗುವುದು ಅದರಿಂದಲೇ.

When we invite someone home, the first thing we do is put the place in order. The same order suits inward preparation. Letting the mind settle a little before a large resolve is a small task, but the rest follows from it.