ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 47 ಅರ್ಥ: ಶಂಭುಧ್ಯಾನವಸಂತ ಸಂಗಿನಿ

ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಚ್ಚುತ್ತದೆ, ವಸಂತದಲ್ಲಿ ತೋಟ. ಶಂಭುವಿನ ಧ್ಯಾನವೇ ವಸಂತ, ಹೃದಯವೇ ತೋಟ. ಆ ಮೇಲೆ ತೋಟದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಒಳಗಿನ ವಸ್ತು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಒಣ ಎಲೆ ಪಾಪ, ಚಿಗುರು ಪುಣ್ಯ, ಬಳ್ಳಿ ಭಕ್ತಿ, ಮೊಗ್ಗು ಸದ್ಗುಣ, ಹೂವು ಜಪದ ಮಾತು, ಪರಿಮಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೋಧರ್ಮ, ಜೇನು ಜ್ಞಾನಾನಂದ, ಫಲ ಅರಿವು. ಚಿತ್ರದ ಕ್ರಮವೇ ಸಾಧನೆಯ ಕ್ರಮವೂ ಆಗಿದೆ.

The whole verse unfolds a single picture: a garden in spring. Meditation on Shambhu is the spring, the heart is the garden. Then every part of the garden is matched with something inward. The dry leaf is sin, the shoot is merit, the creeper is devotion, the bud is virtue, the flower is the word of japa, the fragrance is a good disposition, the honey is the bliss of knowledge, the fruit is awareness. The order of the picture is also the order of practice.

ವಸಂತ ಬಂದೊಡನೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ಕೆಲಸ ಹೂ ಬಿಡಿಸುವುದಲ್ಲ, ಹಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದು. ಶ್ಲೋಕ ಆ ಸಹಜ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮೊದಲು ಉದುರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದೊಂದಿದೆ. ಎಲೆ ಉದುರಿಸುವುದೂ ಮರ ಚಿಗುರಿಸುವುದೂ ತೋಟಗಾರನ ಶ್ರಮದಿಂದ ಆಗುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ, ಋತುವಿನ ಕೆಲಸ. ಧ್ಯಾನವನ್ನು ವಸಂತ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದರಿಂದ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬೆಳೆಸುವ ಬದಲು ಒಂದು ಹವೆಯನ್ನು ಒಳಗೆ ತಂದರೆ ಉಳಿದದ್ದು ತಾನಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ.

The first thing spring does is not to open flowers but to shed the old leaves. The verse follows that natural order, and so sin drops away first. Besides, something here is worth noticing. Shedding leaves and putting out shoots are not the gardener’s labour but the season’s work. Since meditation is called the spring, many take the verse to suggest that instead of cultivating virtue after virtue by effort, one brings a climate inside and the rest follows of itself.

ಶ್ಲೋಕದ ಹಲವು ಮಾತುಗಳು ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. ‘ವಾಸನಾ’ ಎಂದರೆ ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳ, ಜೊತೆಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಹಳೆಯ ಒಲವು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಒಲುಮೆ. ಸದ್ವಾಸನಾ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಪರಿಮಳವೂ ಹೌದು, ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೋಧರ್ಮವೂ ಹೌದು. ‘ಪ್ರವಾಲ’ ಎಂದರೆ ಚಿಗುರು, ಹವಳವೂ ಹೌದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿಗುರಿನ ಕೆಂಪು ಹವಳದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ಸಂವಿತ್’ ಎಂದರೆ ಅರಿವು, ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಇರುವ ಹೆಸರು. ‘ಲಹರೀ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಸ್ತೋತ್ರದ ಹೆಸರನ್ನೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ, ಶಿವಾನಂದದ ಅಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಜೇನಿನ ಅಲೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.

Several words in the verse carry two senses. ‘Vasana’ is the scent of a flower, and also the old leaning that stays in the mind, one’s inward bent. Sadvasana is therefore both a good fragrance and a good disposition. ‘Pravala’ is a young shoot and also coral, so the red of the new shoot looks like coral. ‘Samvit’ is awareness, the word Vedanta uses for consciousness. And ‘lahari’ recalls the name of the hymn itself: the wave of Shiva’s bliss appears here as a wave of honey.

ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಇದೆ. ಈ ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಕ್ರಿಯಾಪದ ‘ದೀಪ್ಯಂತೇ’, ಬೆಳಗುತ್ತವೆ. ಉಳಿದವೆಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣವಾಚಕಗಳು, ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಜೋಡಿಸಿದ ಹೆಸರುಗಳೇ ತೋಟವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ‘ಸಂಗಿನಿ’ ಮತ್ತು ‘ಹೃದಾರಾಮೇ’ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ‘ವಸಂತ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವ ಆ ತೋಟದಲ್ಲಿ’ ಎಂಬುದು ಪೂರ್ತಿ ಶ್ಲೋಕದ ನೆಲೆ.

There is a point of grammar here. The only finite verb in the whole verse is ‘dipyante’, they glow. Everything else is nouns and qualifiers, and it is nouns set one upon another that build the garden. ‘Sangini’ and ‘hridarame’ stand in the locative and go together, so ‘in that garden which spring keeps company with’ is the ground on which the whole verse rests.

ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಒಂದೇ ಮಾತನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ವತ್ತೈದರಲ್ಲಿ ಗೂಡು, ನಾಲ್ವತ್ತಾರರಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ, ಇಲ್ಲಿ ತೋಟ, ಮುಂದೆ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿ. ನಾಲ್ವತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಲತಿಕಾ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತಿಲತಾ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಓದಿದರೆ ಚೆನ್ನು. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ.

In this stretch the poet says one thing again and again in different pictures: a nest in verse 45, a mansion in 46, a garden here, and a lake and a creeper in what follows. The bhaktilata of this verse reappears as bhaktilatika in verse 49, so these verses are best read together. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to a quarter.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಬಾಲ್ಕನಿಯ ಕುಂಡದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ದಿನವೂ ಒಂದು ಚೊಂಬು ನೀರು ಹಾಕುವವರಿಗೆ ಗೊತ್ತು, ಬದಲಾವಣೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದು ವಾರಗಳ ನಂತರ. ಒಂದು ದಿನದ ಕೆಲಸ ಹಳೆಯ ಎಲೆ ಉದುರುವುದು, ಇನ್ನೊಂದು ದಿನದ ಕೆಲಸ ಹೊಸ ಚಿಗುರು.

Anyone who pours a mug of water on the plant in a balcony pot each day knows that the change shows only after weeks. One day’s work is an old leaf falling, another day’s is a new shoot.

ನಮ್ಮ ಒಳಗಿನ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಹೀಗೆ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಜೊತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸವನ್ನು ದಿನವೂ ಬಿಡದೆ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಫಲಕಾರಿ.

Change inside us goes on in the same stepwise way. Rather than making a bargain with the mind to set everything right in a single day, it helps more to do one small thing every day without a break.