ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 58 ಅರ್ಥ: ಏಕೋ ವಾರಿಜಬಾಂಧವಃ

ಶ್ಲೋಕದ ರಚನೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಾದದಂತಿದೆ. ಒಂದೇ ಒಂದು ಸೂರ್ಯ ನೆಲ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೀಳುತ್ತಾನೆ, ಜೊತೆಗೆ ತಾನೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಿನ್ನ ಬೆಳಕು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಷ್ಟು, ಆದರೂ ನೀನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ದೋಷ ಬೆಳಕಿನದಲ್ಲ, ಕಣ್ಣಿನದು. ಕವಿ ಆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಹಾಕದೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ.

The verse is built like a small argument. One sun splits the darkness that covers earth and sky, and in doing so becomes visible itself. Your light is that of a crore of suns, and yet you are not seen. The fault, then, is not in the light but in the eye. The poet lays that lack on himself rather than on Shiva, which carries on the admission of the verse before.

ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ‘ವಾರಿಜಬಾಂಧವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಳಸಿರುವುದು ಸುಮ್ಮನೆ ಅಲ್ಲ. ಹಗಲಿನ ತಾವರೆ ಸೂರ್ಯ ಮೂಡಿದಾಗ ಅರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕವಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ತಾವರೆಯ ಬಂಧು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಸುಡುವವನಲ್ಲ, ಅರಳಿಸುವವನು. ‘ತಮೋಮಂಡಲ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಚಮತ್ಕಾರವಿದೆ, ಮಂಡಲ ಎಂದರೆ ಬಿಲ್ಲೆ ಅಥವಾ ರಾಶಿ, ಸೂರ್ಯನಿಗೂ ಮಂಡಲವೆಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಮಂಡಲ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಸೀಳುತ್ತದೆ.

Calling the sun varijabandhava is not idle. Poets call the sun the kinsman of the lotus because the day lotus opens when he rises, so here the sun is not the one who scorches but the one who makes things open. There is a play in tamomandala as well, since mandala is a disc or a mass, and the sun’s own orb is called a mandala. One disc splits another.

‘ಕೋಟಿಸೂರ್ಯಪ್ರಭ’ ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ಬಣ್ಣನೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವರೂಪದ ಬೆಳಕನ್ನು ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಇದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ಅಳತೆಯ ಬೆಳಕು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕುಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಣದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕತ್ತಲೆ ಎಷ್ಟು ಕಾರಣವೋ ಬೆಳಕಿನ ಅಳತೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಓದಬಹುದು.

Kotisuryaprabha is a description that occurs often in the scriptures, and one may recall here that the eleventh chapter of the Bhagavad Gita compares the light of the universal form to that of a thousand suns. There is also a paradox in it. What the eye needs is a measured light, and too much light dazzles it. So the verse can be read as saying that failing to see owes as much to the scale of the light as to the darkness.

‘ತಮಸ್’ ಎಂಬ ಪದ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಕತ್ತಲೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಅಜ್ಞಾನ. ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಕಳೆಯುವುದು ಶಿವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ಎಂಬುದು ಆಶಯ. ‘ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಸನ್ನೋ ಭವ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಎಂಬ ಮಾತು ಮುಖ್ಯ, ಊಹೆಯಿಂದ ತಿಳಿದದ್ದು ಸಾಲದು, ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಬೇಕು. ಐವತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದವನು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತನಗೂ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ.

The word tamas works in two senses, the darkness the eye sees and ignorance. The sun removes the first, and the wish here is that only Shiva’s grace removes the second. In sakshat prasanno bhava the word sakshat matters: what is known by inference will not do, it must be before the eyes. What verse 56 said of the sages, that he stands plainly before their minds, is here asked for the poet himself. Nineteen syllables to a quarter, the metre being shardulavikridita.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಜಾತ್ರೆಯ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಡಿಗಳ ಸಾಲಿನ ದೀಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಬೆಳಕಿನ ವೃತ್ತದ ಅಂಚಿನಲ್ಲೇ ನಿಂತ ಪರಿಚಿತ ಮುಖ ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

On the night of a village fair the lamps along the row of stalls glare into the eyes. A familiar face standing just at the edge of that circle of light goes unseen.

ಬೆಳಕು ಸಾಲದೆ ಇರುವುದು ಕೆಲವು ಬಾರಿ, ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿಹೋಗಿರುವುದು ಹಲವು ಬಾರಿ. ಏನೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನಿಸಿದಾಗ ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ದೂರುವ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ನೋಟ ಎಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

Sometimes the light is not enough, and more often the eye has been dazzled. When it seems that nothing can be seen, it is worth looking at where our own gaze has settled before blaming the light around us.