ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 82 ಅರ್ಥ: ಬಾಣತ್ವಂ ವೃಷಭತ್ವಮ್

ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಾದಗಳು ಪುರಾಣಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿ. ತ್ರಿಪುರವನ್ನು ಸುಡುವಾಗ ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಬಾಣ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದನು, ಶಿವನ ವಾಹನವಾದ ಎತ್ತಿನ ರೂಪವನ್ನೂ ಅವನೇ ತಾಳಿದನು, ಅರ್ಧ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ನಿಂತದ್ದೂ ಅವನೇ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದ ಹಂದಿಯೂ ಅವನೇ, ಜೊತೆಗೆ ನಿಂತ ಗೆಳೆಯನೂ ಅವನೇ, ಶಿವನ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೃದಂಗ ಬಾರಿಸಿದವನೂ ಅವನೇ. ಈ ಕಥೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

The first two quarters are a list drawn from the puranas. When Tripura was burnt it was Vishnu who became the arrow set to Shiva’s bow, it was he who took the form of the bull that carries Shiva, he who stood as the wife in half the body, he who was the boar that dug into the earth, he who was the friend at Shiva’s side, and he who beat the drum for Shiva’s dance. These stories occur in different puranas in different shapes, so it would be wrong to trace them to one source.

ಮೂರನೆಯ ಪಾದದ ‘ನಯನಾರ್ಪಣ’ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಪೂಜೆಗೆ ಸಾವಿರ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ ಇಡುವಾಗ ಒಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ಆಗ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಒಂದು ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಅರ್ಪಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಚಕ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮಾತಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮಾತಿದೆ, ಮುಂದಿನ ಎಂಬತ್ತನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಪಣೆ ಎಂಬುದು ಈ ಸುತ್ತಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಒಂದು ಎಳೆ.

‘Nayanarpana’ in the third quarter recalls a well known story. When a thousand lotuses were being counted out for Shiva’s worship one fell short, and Vishnu then plucked out one of his own eyes and offered it, receiving the discus for it, so tradition says. The previous verse spoke of offering the mind, this one of offering an eye, and the eighty-fourth will speak of giving away the intellect. Offering is one of the threads running through these verses.

ಶ್ಲೋಕದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿದೆ. ಬಾಣತ್ವ, ವೃಷಭತ್ವ, ಭಾರ್ಯಾತ್ವ, ಘೋಣಿತ್ವ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ‘ತ್ವ’ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ, ಸಖಿತಾ ಮತ್ತು ವಹತಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ‘ತಾ’ ಇದೆ. ಎರಡೂ ‘ಆಗಿರುವುದು’ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣು ವೇಷ ಹಾಕಿದನು ಎಂದಲ್ಲ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ತಾನಾಗಿ ತಾಳಿದನು ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಎತ್ತಾಗುವುದು, ಬಾಣವಾಗುವುದು, ಮೃದಂಗ ಹೊರುವುದು, ಇವು ಯಾವುವೂ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.

There is a fine point in the wording. Banatva, vrishabhatva, bharyatva and ghonitva all carry the suffix ‘tva’, and sakhita and vahata carry ‘ta’. Both make abstract nouns of state, ‘the being of such a thing’. The suggestion is therefore not that Vishnu put on a disguise but that he took that state upon himself. It is worth noticing too that being a bull, being an arrow, carrying a drum, none of these is a lofty station.

ಕೊನೆಯ ಪಾದದ ವಾದದ ಆಕಾರವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ‘ಪೂಜ್ಯಾತ್ ಪೂಜ್ಯತರಃ’ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಬರುವ ತರ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅಂದರೆ ಹೋಲಿಕೆಯ ರೂಪ, ಪೂಜ್ಯರೆಂದು ಎಣಿಸುವವರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜ್ಯ. ಆಮೇಲೆ ‘ನ ಚೇತ್ ಕೋ ವಾ ತದನ್ಯೋಧಿಕಃ’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಉತ್ತರ ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಾತನ್ನು ಮುಗಿಸುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ. ಇದನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿಂದೆ ಎಂದು ಓದಲಾಗದು, ಇದು ಹರಿಯ ಹೊಗಳಿಕೆ. ‘ತ್ವದ್ದೇಹಭಾಗಃ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಹರಿ ಮತ್ತು ಹರ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ನಿಲುವಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿದೆ, ಶಂಕರರ ಇತರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಈ ನಿಲುವು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

The shape of the argument in the last quarter deserves attention. ‘Pujyat pujyatarah’ is the comparative suffix taking the ablative, more worshipful than those counted worshipful. Then comes the question, ‘na chet ko va tadanyodhikah’. Closing with a question that needs no answer is a usage of the Sanskrit hymns. This cannot be read as disparaging Vishnu, for it is praise of Hari. The words ‘tvaddehabhagah’, a part of your body, come close to the position that Hari and Hara are one, a position seen in other hymns of Shankara as well.

‘ಆರ್ಯಾಪತೇ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಆರ್ಯಾ ಎಂದು ಕರೆದು ಶಿವನನ್ನು ಅವಳ ಪತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ‘ಉಮಾಮಹೇಶ’ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ‘ಸಾಂಬ’ ಇವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಶಿವನನ್ನು ಜೊತೆಯೊಡನೆ ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ಕೃತವಾನ್’ ಮತ್ತು ‘ತ್ವದ್ದೇಹಭಾಗಃ’ ಸಂಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ ಕೃತವಾಂಸ್ತ್ವದ್ದೇಹಭಾಗೋ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಎಣಿಸಿದರೆ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಂತೆಯೇ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ.

The vocative ‘aryapate’ calls Parvati Arya and names Shiva as her husband. The ‘umamahesha’ of the previous verse and the ‘samba’ of the next address Shiva in the same way, together with his consort. In the text ‘kritavan’ and ‘tvaddehabhagah’ are joined by sandhi as kritavamstvaddehabhago. Counting the metre, each quarter has nineteen syllables, shardulavikridita as in the previous verse.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಪರ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಅಂಗದಾನದ ಕಾರ್ಡು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಯಾರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಹಿ ಹಾಕಿದವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮನೆಯವರಿಗೆ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಿಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಬಹುತೇಕ ಕಡೆ ಕುಟುಂಬದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

The organ donor card kept in a wallet is a small slip of paper. At the moment of signing it, the one who signs does not know what will go to whom, or when. The decision only comes into effect if the family has been told of it beforehand, since in most places the final word rests with them.

ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಕೊಟ್ಟ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಫಲದ ಲೆಕ್ಕ ಇಡದೆ ಕೊಡುವುದು. ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ಸಮಯವನ್ನೋ ರಕ್ತವನ್ನೋ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನೋ, ಪಡೆದವರು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಬೇರೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು.

What looks large in giving is not the thing given but the giving that keeps no account of return. When we give what we have, some time, a unit of blood, a kind word, without knowing who receives it, it may be of help to someone else’s life.