ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 85 ಅರ್ಥ: ಜಲಧಿಮಥನದಕ್ಷೋ ನೈವ

ಮೂರು ಇಲ್ಲಗಳ ನಂತರ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ, ಇದು ಶ್ಲೋಕದ ಕಟ್ಟು. ಹೇಳಿದ ಮೂರು ಕಸುಬುಗಳಿಗೂ ಪೂಜೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಾನಿಗೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡಲ ಕಡೆತದಿಂದ ಅಮೃತ ಬಂದದ್ದರಿಂದ ಅದು ಆಹಾರದ ಕಡೆ, ಪಾತಾಳವನ್ನು ಕೊರೆದರೆ ರತ್ನಗಳು ಸಿಗುವುದರಿಂದ ಅದು ಆಭರಣದ ಕಡೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೂವೂ ಮೃಗಗಳ ಚರ್ಮವೂ ಸಿಗುವುದರಿಂದ ಅದು ಹೂವು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯ ಕಡೆ. ಈ ಹೊಂದಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೊಂದು ಒಪ್ಪಿತವಾದ ಅರ್ಥ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಬಹುದು.

Three denials and then a question: that is the frame of the verse. Many match the three occupations named to the materials that worship needs. The churning of the ocean brought up the nectar, so it stands on the side of food. Breaking into the nether world yields gems, so it stands for ornaments, and the forest gives flowers and the skins of animals, so it stands for flowers and clothes. The verse does not state this matching outright, so it can only be offered as a reading that is widely accepted.

ಹೇಳಿದ ಮೂರೂ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲ. ಕಡಲನ್ನು ಕಡೆದದ್ದು ದೇವದಾನವರ ಇಡೀ ಗುಂಪು, ಪಾತಾಳವನ್ನು ಕೊರೆದದ್ದು ಪುರಾಣಗಳ ದೊಡ್ಡ ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಕಾಡಿನ ಬೇಟೆಗೆ ಕೈಪಳಗಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತ ತನ್ನನ್ನು ಪುರಾಣದ ಅಳತೆಯ ಎದುರಿಗೆ ಇಟ್ಟು ನೋಡಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮ, ಮತ್ತು ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬಂದಿದೆ.

None of the three is a small undertaking. The whole company of gods and demons churned the ocean, the great strong ones of the puranas pierced the nether world, and a forest hunt takes a trained hand. So the devotee measures himself against the scale of myth and comes up short. Confessing inability is a common device of the hymns, and it has come more than once in the Shivananda Lahari.

‘ಲುಬ್ಧಃ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಲುಬ್ಧಕ ಎಂದರೆ ಬೇಟೆಗಾರ, ಮತ್ತು ಲುಬ್ಧ ಎಂದರೆ ಆಸೆಬುರುಕ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಕಾಡಿನ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಪಳಗಿದ ಬೇಟೆಗಾರನಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥದ ಜೊತೆಗೆ, ‘ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸೆ ಇಟ್ಟವನೂ ಅಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥ ಶ್ಲೋಕದ ಒಟ್ಟು ಧಾಟಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಸಾಮಾನಿಲ್ಲದ ಬಡತನವನ್ನಲ್ಲ, ಸಾಮಾನು ಹೊಂದಿಸುವ ಚಳಕ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು.

The word ‘lubdhah’ has two senses. Lubdhaka means a hunter, and lubdha means greedy. So besides the main sense, that he is no practised hunter in the forest chase, some hear the further note that he is not even covetous of such things. The second sense suits the tone of the verse, for what is being confessed is not a poverty of goods but the want of the knack for procuring them.

‘ಕಥಯ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುಳು. ಪೂಜೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಭಕ್ತ ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವನನ್ನೇ. ‘ಕಲ್ಪಯಾನಿ’ ಎಂಬುದು ‘ನಾನು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಿ’ ಎಂಬ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷದ ವಿಧಿರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲ, ಒಂದು ಸಲಹೆಯ ಕೇಳಿಕೆ. ಉತ್ತರವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಎಂಬತ್ತನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತೂ ಎಂಬತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮಾತೂ ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ತೋರಿಸಿವೆ.

The word ‘kathaya’ is the heart of the verse. The devotee asks how the worship is to be done, and he asks the very one who is to receive it. ‘Kalpayani’ is a first person form, how am I to arrange. So the verse is not a request for goods but a request for instruction. It gives no answer, yet the giving of the intellect in the eighty-fourth and the mind offered in the eighty-first have already shown the direction of one.

ಕೊನೆಯ ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸೊಗಸಿದೆ. ಕಡಲನ್ನು ಕಡೆದಾಗ ಚಂದ್ರನೂ ಮೇಲೆ ಬಂದನು ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶಿವ ಆ ಚಂದ್ರನನ್ನೇ ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು. ಕಡಲನ್ನು ಕಡೆಯಲು ಬಾರದವನು, ಕಡೆತದ ಫಲವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇಳುವವನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲದ್ದು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಎಣಿಸಿದರೆ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ಅಕ್ಷರ, ಮೊದಲ ಆರು ಲಘು, ಎಂಬತ್ತಮೂರು ಮತ್ತು ಎಂಬತ್ತನಾಲ್ಕರಂತೆಯೇ ಮಾಲಿನೀ.

There is a small beauty in the closing address. Tradition says that the moon too came up when the ocean was churned, and Shiva is the one who wears that moon on his crown. The man who cannot churn the ocean is speaking to one who already carries the fruit of that churning on his head. What the asker lacks, then, the listener does not need. Counting the metre, each quarter has fifteen syllables with the first six short, malini as in the eighty-third and eighty-fourth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಕೆಲವು ದಿನ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಡಬ್ಬಿಗಳು ಬರಿದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದ್ದ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಸಾಮಾನಿನಿಂದಲೇ ಒಂದು ಊಟ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಬಂದವರ ಮುಂದೆ ಇಡುವಾಗ ಮನೆಯವರಿಗೆ ಸಂಕೋಚ, ಉಂಡವರಿಗೆ ಅದು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.

On some days the tins in the kitchen are nearly empty. A meal is put together from the few things that are there. Setting it before a visitor, the household feels awkward, and the one who eats it does not find it short.

ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವುದು ಕಡಿಮೆ ಎಂಬ ಸಂಕೋಚದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೊಡುವುದನ್ನೇ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕುತ್ತೇವೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನ ಬಂದಾಗ ಮಾಡಿದರಾಯಿತು ಎಂದು. ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಹೇಳಿಬಿಡುವುದು ಸರಳವಾದ ದಾರಿ.

Out of the awkwardness of having little to give, we put off giving at all, telling ourselves it can be done when a better day comes. To set out what there is and say plainly what there is not is the simpler way.