ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 89 ಅರ್ಥ: ನತಿಭಿರ್ನುತಿಭಿಸ್ತ್ವಮೀಶ

ಶ್ಲೋಕದ ಆಕಾರ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಮೊದಲ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಒಂದೇ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ನ ತುಷ್ಟಃ. ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬೇರೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ‘ವದ’ ಅಂದರೆ ಹೇಳು ಎಂಬ ಆಜ್ಞಾರೂಪ ಮತ್ತು ‘ತಥಾ ಕರೋಮಿ’ ಅಂದರೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ.

The shape of the verse deserves notice. In the first half four instrumental plurals are set out in a row and dismissed with one phrase, na tushtah, you are not pleased. In the second half three quite different instruments are offered, and he asks which of them it is. At the end come the imperative ‘vada’, say, and the words ‘tatha karomi’, and I shall do just that.

ಬಿಲ್ಲು, ಒನಕೆ, ಕಲ್ಲುಗಳು ಎಂಬ ಮೂರು ಸೂಚನೆಗಳು ಶಿವಭಕ್ತರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಬಿಲ್ಲಿನ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಬೇಡನಾದ ಭಕ್ತನ ಕಥೆಗೂ, ಶಿವನ ಜೊತೆ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು ಹೋರಾಡಿದ ಅರ್ಜುನನ ಕಥೆಗೂ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದೇ ಪೂಜಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಭಕ್ತನ ಕಥೆ ತಮಿಳು ಶೈವ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒನಕೆಯ ಸೂಚನೆ ಯಾವ ಕಥೆಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾರೆವು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೂರೂ ಶಾಸ್ತ್ರ ಕಲಿಯದ, ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ವಸ್ತುವಿನಿಂದಲೇ ಪೂಜಿಸಿದ ಜನರ ಚಿತ್ರಗಳು.

Many read the three hints, a bow, a pestle and stones, as recalling stories of Shiva’s devotees. The bow is joined to the story of the hunter devotee and also to Arjuna, who fought Shiva bow in hand. The story of a devotee who worshipped by throwing stones belongs to the Tamil Shaiva tradition. Which story the pestle points to we cannot say with certainty. Taken together, the three are pictures of people with no training in the codes, who worshipped with whatever came to hand.

‘ನ ತುಷ್ಟಃ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಬಿರುಸಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಓದಬೇಕು. ನಮಸ್ಕಾರ ಸ್ತುತಿ ಪೂಜೆ ಧ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ತೆಗಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಂಬತ್ತೆಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕವಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾರರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಇಷ್ಟು, ಶಿವನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಕ್ರಮದ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಸರಕಲ್ಲ. ಕಲ್ಲು ಎಸೆಯಿರಿ ಎಂಬ ಸಲಹೆಯೂ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಎಸೆದವನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದಿತ್ತು ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ.

The words ‘na tushtah’ are blunt and must be read with care. The verse is not disparaging bows, praise, worship or meditation. A poet who has been praising for eighty-eight verses can hardly be dismissing praise. What he is saying is that Shiva’s favour is not a commodity that can be reckoned by procedure. Nor is there any suggestion here that one should throw stones. What matters is the mind of the one who threw them.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ದನಿ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾದದ್ದು, ತೆಗಳುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಹೊಗಳುವ ದನಿ. ‘ನಿನಗೆ ಯಾವುದು ಸೇರುತ್ತದೆ ಹೇಳು, ನಾನು ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹಠವೂ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಜೊತೆಗಿವೆ. ‘ಪ್ರೀತಿಕರಂ’ ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ‘ಕರೋಮಿ’ ಎಂಬುದು ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ರೂಪವಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಮಾಡುವ ಮಾತಿನಂತೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ‘ವಾ’ ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಮಾತು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಶಿವನ ಕೈಗೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

The voice heard in this verse is a familiar one in hymns, the voice that praises in the guise of blame. In the words tell me what suits you and I shall do just that, insistence and affection stand together. ‘Pritikaram’ means what causes pleasure, and ‘karomi’, though a present form, stands here as a promise of what is to be done. The small word ‘va’, or, leaves the choice in Shiva’s own hands.

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ, ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕವಿ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನೇ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಣೆಗೆ ಹೊರಳುವ ಜಾಗ ಇದು. ಛಂದಸ್ಸು ಎಂಬತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಂತೆಯೇ. ಬೆಸ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಸಮ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು, ಅರ್ಧಗಳು ಸಮನಾಗಿರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬಂಧ. ಹೆಸರನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾರೆವು.

The previous verse asked about fitness, this one asks about what pleases, and in the next the poet offers what he actually has in hand. This is the place where question turns into offering. The metre is the same as in verse eighty-seven: eleven syllables in the odd quarters and twelve in the even, one of the shorter metres in which the halves correspond. We cannot name it with certainty.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯಲು ಹೊರಟ ಆರಂಭಿಕನಿಗೆ ಗುರು ದೊಡ್ಡ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಾದರೆ ಸಾಕು ಎಂದು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.

A teacher of music does not hand a beginner a great composition. The word is to hold one note steady, and if that much is done the teacher is pleased.

ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೊರಟಾಗ ನಮಗೂ ಇಂಥದೇ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಬೇಕು. ದೊಡ್ಡದೇನನ್ನೋ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಿರುವ ಬದಲು, ಈಗ ಏನು ಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿ ಅಷ್ಟನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

When we set out to help someone we need the same kind of clarity. Rather than sitting still with the thought of doing something large, it works better to ask what is needed now and to do that much.