ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 90 ಅರ್ಥ: ವಚಸಾ ಚರಿತಂ ವದಾಮಿ

ಶ್ಲೋಕದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಮೂರು ತೃತೀಯಾ ರೂಪಗಳು, ವಚಸಾ, ಮನಸಾ, ಶಿರಸಾ. ಮಾತು ಚರಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ರೂಪವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ, ತಲೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಯ, ವಾಚ, ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಸಾಧನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಯದ ಪಾಲಾಗಿ ತಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದೇಹ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಚಿಕ್ಕ ಕೆಲಸ ಬಾಗುವುದು.

The spine of the verse is three instrumental forms, vachasa, manasa and shirasa. Speech tells the deeds, the mind serves the form, and the head bows. The old reckoning speaks of three instruments, body, speech and mind. Here the head stands for the body’s share, because the smallest thing a body can do is bend.

‘ಉದ್ಯೋಗವಿಧಾಸು ಅಪ್ರಸಕ್ತಃ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೀಲು. ಉದ್ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ, ವಿಧಾ ಎಂದರೆ ಅದರ ಏರ್ಪಾಡು. ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟುವುದು, ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞ ನಡೆಸುವುದು, ದೂರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊರಡುವುದು, ಇವಕ್ಕೆಲ್ಲ ಹಣ, ಜನ, ಪುರುಸೊತ್ತು ಬೇಕು. ಅವು ತನಗೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಕವಿ ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮೂರನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ.

The pivot of the verse is the phrase ‘udyogavidhasu aprasaktah’. Udyoga is a large task taken in hand, and vidha is its arrangement. Building a temple, conducting a great sacrifice, setting out for distant shrines, all these call for money, people and leisure. The poet says plainly that he has none of them, and sets out instead the three things he does have.

‘ಅಪ್ರಸಕ್ತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ರೂಪ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ‘ಅಹಮ್’ ಅಂದರೆ ನಾನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದೇವೆ. ‘ತೇ’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ಉದ್ಯೋಗವಿಧಾಸು’ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ ನಿನಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಏರ್ಪಾಡುಗಳು ಎಂದು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ದೊಡ್ಡ ಏರ್ಪಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೇ ಒಲವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ದನಿಗೆ ಅದೂ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಫಲಿತಾಂಶ ಒಂದೇ, ಸಾಮಗ್ರಿ ಬೇಡದ ಸೇವೆ ಸಾಕು.

‘Aprasaktah’ is a nominative form, so we have taken it as agreeing with ‘aham’, I. We have read ‘te’, your, with ‘udyogavidhasu’, the arrangements undertaken for you. Some read instead that it is Shiva himself who is not attached to elaborate undertakings, and that also fits the voice of the previous verse. Under either reading the result is the same, that a service needing no materials is enough.

ಒಂದೇ ದೇವರನ್ನು ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು, ಶಂಭು, ಈಶ್ವರ, ಸದಾಶಿವ. ಮೂರು ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳು, ಮತ್ತು ಮೂರೂ ಒಬ್ಬನೇ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೇವಿಸುವುದು ‘ಆಕೃತಿ’ ಅಂದರೆ ರೂಪ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೈಗೆ ಸಿಗದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಒಳಗೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾನಸಪೂಜೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಪಾದದ ಕೊನೆಯ ‘ಶಮ್ಭೋಃ’ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಪಾದದ ಆರಂಭದ ‘ರಹಮ್’ ಸಂಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಶಮ್ಭೋಃ ಅಹಮ್ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಬೇಕು.

It is worth noticing that one deity is called by three names, Shambhu, Ishvara and Sadashiva, one name for each instrument and all three the same Lord. What the mind serves is the ‘akriti’, the form, so the worship the hands cannot reach the mind performs within. Tradition calls this manasapuja, worship in the mind. ‘Shambhoh’ at the end of the first quarter and ‘raham’ at the start of the second are joined by sandhi and are to be split as shambhoh aham.

ಎಂಬತ್ತಾರರಲ್ಲಿ ಸಾಮಗ್ರಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ವಿಧಿ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ನಿನಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬರುತ್ತದೆ, ಮಾತು, ಮನಸ್ಸು, ತಲೆ, ಇಷ್ಟನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು. ಕೃತಿಯ ಕೊನೆಯ ಹತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕೇಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುವುದರ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಎಂಬತ್ತೇಳು ಮತ್ತು ಎಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತರಂತೆಯೇ, ಬೆಸ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಸಮ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು, ಅರ್ಧಗಳು ಸಮನಾಗಿರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬಂಧ.

In eighty-six the material was ready and the procedure unknown. In eighty-nine came the question of what pleases him. Here comes the answer, that speech, mind and head are what will be given. The last ten verses of the work turn from asking towards offering. The metre is the same as in eighty-seven and eighty-nine, eleven syllables in the odd quarters and twelve in the even, one of the shorter metres in which the halves correspond.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಊರಿಗೆ ಬರೆಯುವ ಒಂದು ಕಾಗದ ಮೂರು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಒಬ್ಬರು ವಿಳಾಸ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಒಳಗಿನ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಲು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ, ಕಾಗದ ಒಂದೇ.

We have seen a letter home made ready in three hands. One writes the address, another writes the news inside, and a third adds a line at the end. The handwriting differs and the letter is one.

ನಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳೂ ಹೀಗೆಯೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಬ್ಬರೇ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾರೂ ಕೊಡಬಹುದಾದದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ಸಾಲನ್ನು ಬರೆದವರ ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Our work too is shared out in this way. Not everything has to be done by one person, and nobody has to give more than they can. The share of one who wrote a single line is not the smaller for it.