ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 93 ಅರ್ಥ: ಸೋಮಕಲಾಧರಮೌಲೌ ಕೋಮಲ

ಇದು ಈ ಕೃತಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಮತ್ತು ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಒಂದೇ, ‘ರಮತಾಂ’. ಉಳಿದದ್ದೆಲ್ಲ ಶಿವನ ಐದು ಹೆಸರುಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ. ಕಾರಣ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿದೆ, ರಮ್ ಎಂಬ ಧಾತು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನಲಿಯುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಪ್ತಮೀಯಿಂದಲೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲ, ಒಂದೇ ಹೃದಯ ನಲಿಯಬೇಕಾದ ಒಂದೇ ಜಾಗದ ಐದು ಹೆಸರುಗಳು.

This is one of the shorter verses of the work, and the whole of it is a single sentence with a single verb, ‘ramatam’. Everything else is a name of Shiva, and every one of them stands in the locative. The reason is grammatical: the root ram puts the thing delighted in into the locative case. So these are not separate statements but five names of the one place in which the heart is to take its delight.

‘ಮಾಮಕ’ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ನನ್ನ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಮ ಅಥವಾ ಮದೀಯ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಗಳಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಮಕ ಎಂಬ ಒತ್ತಿನ ರೂಪ ಬಂದಿದೆ, ನನ್ನದೇ ಈ ಹೃದಯ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಅದರಲ್ಲಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಬೇಡಿಕೆ ತನಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಹೃದಯಕ್ಕಾಗಿ. ನಾನು ನಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡು ಎಂದು ಹೇಳದೆ, ನನ್ನ ಹೃದಯ ನಲಿಯುತ್ತಿರಲಿ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಹೃದಯವನ್ನು ತನ್ನಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಒಂದು ಜೀವಿಯಂತೆ ನೋಡುವ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆನೆಗೆ ಹೋಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹರಡುತ್ತದೆ.

The form ‘mamaka’ is worth noticing. Though mama and madiya are the ordinary words for my, the verse uses this emphatic form, with the ring of, this heart that is mine. The request, moreover, is not made for himself but for the heart. He does not say, make me delight in you, but, let my heart take its delight. This way of treating the heart as a creature somewhat apart from oneself opens out further in the verses that follow, where the mind is likened to an elephant.

‘ಕೋಮಲಘನಕಂಧರ’ ಎಂಬ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳು ಸಾಧ್ಯ. ಘನ ಎಂದರೆ ಮೋಡ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೊರಳು, ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ ಕೊರಳು. ಮೂವತ್ತೊಂದು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಆ ವಿಷದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದವು. ಘನ ಎಂದರೆ ದಟ್ಟವಾದದ್ದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಉಂಟು, ಆಗ ಅದು ತುಂಬಿದ ಕೊರಳು. ಮೊದಲ ಅರ್ಥ ಈ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಮಲ ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಒಂದು ವಿರೋಧವನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ, ಮೃದುವಾದ ಕೊರಳು ವಿಷವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ.

The compound ‘komalaghanakandhara’ admits two senses. Ghana is a cloud, so the neck is dark as a cloud, the throat of the blue-necked one that held the halahala poison, of which verses thirty one and thirty two spoke. Ghana also means thick or firm, and then it is a full, well-set neck. The first sense suits the place better, because it sets up a contrast with komala: a tender throat is what held the poison.

ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಹಿಂದೆ ‘ರಾಜಮೌಲೇ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಬಂದಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ‘ಸೋಮಕಲಾಧರಮೌಲೌ’ ಎಂದು ಅದೇ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಕಲೆ ಎಂದರೆ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನಲ್ಲ, ಬಳೆಯಂತೆ ಉಳಿದ ತುಣುಕು. ಕ್ಷಯಿಸಿ ಉಳಿದ ಆ ತುಣುಕಿಗೆ ಶಿವನ ಜುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವ ಸಮಾಧಾನದ ಚಿತ್ರ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕಪ್ಪು ಕೊರಳಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ‘ಮಹಾಮಹಸ್’, ದೊಡ್ಡ ಬೆಳಕು ಎಂಬ ಮಾತು ನಿಂತಿದೆ. ಕಪ್ಪೂ ಬೆಳಕೂ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ.

Two verses earlier came the address ‘rajamaule’, and here the same picture is spelt out as ‘somakaladharamalau’. A digit of the moon is not the full moon but the sliver that is left, and that this waned remnant should find a place in Shiva’s hair is one of the consoling images to which this work returns. Beside the dark throat, moreover, stands ‘mahamahas’, great light. Darkness and radiance are set in one line.

ಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ. ಇದು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವ ವೃತ್ತವಲ್ಲ, ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು, ಹದಿಮೂರು, ಎಂಟು, ಹದಿಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ, ಮಾತ್ರೆಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು, ಹದಿನಾರು, ಹನ್ನೆರಡು, ಹದಿನೆಂಟು. ಆರ್ಯಾ ಜಾತಿಯ ಗೀತಿ ಎಂಬ ಅಳತೆಗೆ ಹನ್ನೆರಡು, ಹದಿನೆಂಟು, ಹನ್ನೆರಡು, ಹದಿನೆಂಟು ಬೇಕು. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಆ ಅಳತೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಒದಗುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪಾದ ಒಂದೆರಡು ಮಾತ್ರೆ ಕಡಿಮೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆರ್ಯಾ ಜಾತಿಯ ಅಳತೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಹೆಸರನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಗದು.

As to the metre: this is not a metre counted by syllables but one of the classes counted by morae. The quarters have eight, thirteen, eight and thirteen syllables, and by morae they come to twelve, sixteen, twelve and eighteen. The measure called giti, of the arya class, wants twelve, eighteen, twelve, eighteen. The next two verses answer to that measure exactly, while here the second quarter falls a mora or two short. We therefore say only that this belongs to the arya class of measures and do not name it firmly. Nor can the possibility be ruled out that a syllable has dropped out of our printed text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೀಪ ಉರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಮೆಟ್ಟಿಲ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಕಿಟಕಿಯ ಹತ್ತಿರ. ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೆ ಎಚ್ಚರವಾದವರಿಗೆ ಕೋಣೆ ಈಗಾಗಲೇ ಬೆಳಕಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಷ್ಟು ಅದರ ಕೆಲಸ.

In some houses a small lamp is left burning through the night, by the stairs or near a window. Nobody sits watching it. Whoever wakes at two in the morning finds the room already lit, and that is the whole of its work.

ಶ್ಲೋಕದ ‘ನಿರಂತರಂ’ ಎಂಬುದೂ ಅಂಥ ಒಂದು ಸಾತತ್ಯ. ಸದಾ ಗಮನವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವುದಲ್ಲ, ಆರದಂತೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು. ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಚಿಕ್ಕದೇ, ದೊಡ್ಡ ಅನುಭವ ಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ಕಡೆ ನಲಿಯುತ್ತಿರಲಿ ಎಂಬಷ್ಟು.

The ‘nirantaram’ of the verse is a continuity of that kind. It is not holding attention tight all the while, but keeping something from going out. The request is a small one too. No great experience is asked for, only that the heart should keep its delight in one place.