ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 65 ಅರ್ಥ: ವಕ್ಷಸ್ತಾಡನಶಂಕಯಾ

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹಿಂದಿನದರ ಜೊತೆಗೇ ಓದಬೇಕಾದದ್ದು. ಎರಡೂ ವಕ್ಷಸ್ತಾಡನ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಸಮಾಸದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಒದೆ ಶಿವನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಕೆಲಸವೇ ಎಂದು ಕೇಳಿತ್ತು, ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಪಾದಗಳು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಏನನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಫಲಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತಾ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಮೃತ್ಯು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ, ದೇವತೆಗಳು ಆರತಿ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ, ಮುಕ್ತಿ ತಾನಾಗಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ.

This verse is to be read along with the one before it. Both open with the same compound, vakshastadana. The previous verse asked whether that kick was work fit for Shiva’s foot, and this one shows what those same feet have won for the devotee. It names three results in rising order and puts its question in the last quarter. Death draws back, the gods wave lights, and liberation comes of her own accord.

ಯಮನ ಬಗ್ಗೆ ಬಳಸಿದ ಪದ ಗಮನಾರ್ಹ. ಅವನು ಸತ್ತಿಲ್ಲ, ಸೋತಿಲ್ಲ, ವಿಚಲಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದ ಒದೆಯ ನೆನಪು ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಕಾಯುವಾಗ ಶಿವ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ತಡೆದನೆಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕ ಆ ನೆನಪಿನ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯ ಹಿಡಿತ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು, ದೇಹ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಲ್ಲ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ನಿಲುವು ಇದೇ, ಸಾವು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಂಜಿಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

The word used of Yama is worth notice. He is not killed and not defeated, he is vichalita, which is to say he has moved a little aside. The memory of the kick that once fell keeps him standing there. Tradition tells how Shiva held Death back while protecting Markandeya, and the verse rests on that memory. It matters to read this correctly. What the verse says is that the fear of death loses its grip, not that the body does not die. That is the position everywhere in Shankara’s writing: death does not go away, the dread of it does.

ಎರಡನೆಯ ಫಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಸೊಗಸಿದೆ. ನೀರಾಜನ ಎಂದರೆ ದೀಪ ಬೆಳಗಿ ಸುತ್ತು ಬಳಸುವ ಆರತಿ. ದೇವತೆಗಳು ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಕಿರೀಟಗಳ ರತ್ನಗಳು ಎದುರಿಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಆ ಹೊಳಪೇ ಆರತಿಯ ದೀಪಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದೀಪಕಲಿಕಾ ಎಂಬ ಪದ ದೀಪದ ಮೊಗ್ಗು, ಏಕೆಂದರೆ ಜ್ವಾಲೆಯ ಆಕಾರ ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಕಿರೀಟಗಳು ಶಿವನ ಪಾದಕ್ಕೆ ತಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದವು, ಇಲ್ಲಿ ಅವೇ ಭಕ್ತನ ಎದುರು ಆರತಿಯಾಗಿವೆ. ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ಕೊಂಡಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ.

In the second result there is a fine piece of picturing. Nirajana is the waving of lit lamps before a deity. When the gods bow their heads the jewels of their crowns shine in front, and that shining looks like the lamps of an arati. The word dipakalika means the bud of a flame, since a flame is shaped like a bud. In the previous verse these same crowns were rubbing against Shiva’s feet, and here they have become an arati before the devotee. The link between the two verses is not an accident.

ಮೂರನೆಯ ಫಲ ಮುಕ್ತಿಯ ಅಪ್ಪುಗೆ. ನಿಭೃತ ಎಂಬ ಪದವೇ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಮಾತು, ಅದರ ಅರ್ಥ ಗುಟ್ಟಾದ, ಸದ್ದಿಲ್ಲದ, ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದ. ಮುಕ್ತಿ ಡಂಗುರ ಹೊಡೆದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಭಕ್ತ ಪಾದಗಳ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವಾಗ ಅವನಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅದ್ವೈತದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸರಿಯಾದ ಮಾತು, ಏಕೆಂದರೆ ಮುಕ್ತಿ ದೂರದ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಲ್ಲ, ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವುದರ ಅರಿವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಧು ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಲ್ಲ. ನಲವತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ವಧುಗಳ ಗುಂಪೆಂದು ಹೇಳಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯೇ ವಧು. ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಯಮ ಸರಿದದ್ದನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳ ಆರತಿಯನ್ನೂ ಕಂಡು ಅವಳು ಈ ಭಕ್ತನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.

The third result is the embrace of liberation. The key word is nibhrita, which means concealed, noiseless, falling under nobody’s eye. Liberation does not come with a drum beating in front of it. It comes while the devotee is absorbed in the work of the feet, and joins him without his noticing. In the Advaita view that is the right way to put it, since liberation is not a distant place but the recognition of what is already so, and needs no procession. The image of the bride is not new in this work. Verse forty six called devotion itself a company of brides, and here liberation is the bride. If we notice the word drishtva, the sense is that she chose this devotee after seeing Yama draw back and the gods wave their lights.

ಕೊನೆಯ ಪಾದದ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೆಲಸ ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳ ಭಜನೆಯೋ, ಆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದದ್ದು ಏನಿದೆ ಎಂಬುದು ಅನ್ವಯ. ಇದೊಂದು ಉತ್ತರ ಬೇಡದ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಮತ್ತು ಇಹ ಎಂಬ ಪದ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಮುಕ್ತಿವಧೂಸ್ತನೋತಿ ಎಂಬ ಜಾಗವನ್ನು ಮುಕ್ತಿವಧೂಃ ಮತ್ತು ತನೋತಿ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಬೇಕು, ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಒಡೆದು ಅರ್ಥೈಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.

The construction of the last quarter should be unpacked. The sense is: for that mind whose work is the worship of your lotus feet, what is there here that is hard to get. It is a question that asks for no answer, and the word iha keeps the question within this world. In the second line the stretch muktivadhustanoti is to be split as muktivadhuh and tanoti, for being joined in sandhi it can be broken another way. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to a quarter with a pause after the twelfth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಆಟೋ ನಿಲ್ಲುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ ಹೋಗಬೇಕಾದ ವಿಳಾಸ ದೂರ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಯಾವ ದಾರಿ, ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು, ಎಷ್ಟು ಬಾಡಿಗೆ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿ ಕುಳಿತ ಮೇಲೆ ಆ ಲೆಕ್ಕ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಓಣಿಗಳು ಚಾಲಕನಿಗೆ ಗೊತ್ತು.

Standing at an autorickshaw stand, the address we have to reach looks far off, and the reckoning of which road, how long and how much fare goes on in the head. Once we are seated that reckoning stops, for the driver knows the lanes.

ನಮ್ಮ ಎಷ್ಟೋ ಚಿಂತೆಗಳು ಹತ್ತುವ ಮೊದಲಿನ ಚಿಂತೆಗಳು. ಯಾರ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾದ ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವ ಕೆಲಸ ತಾನಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

A good many of our worries are the worries of before getting in. Once it is settled in whose hands we have placed the matter, the reckoning grows less of itself.